Proverbs or words of wisdom have always been used to pass on sound maxims, moral values ​​and proven methods.
Below are some words of wisdom worth remembering.

 

Proverbs or words of wisdom have always been used to pass on sound maxims, moral values ​​and proven methods.
Below are some words of wisdom worth remembering.

 

A

Axiri şikarçîgerî, damew nane (nanine)
ئاخرێ شکارچیگه‌ری، دامه‌و نانه‌

Adetê daştî le şîrî – Terkê nîyekey le pîrî

ئاده‌تێ داشتی له‌شیری – ته‌رکێ نییه‌که‌ی له‌پیری

Agir bê dükeL nîyew
ئاگر بێ دۊکه‌ل نییه‌و

Agir ki keftew, terr u hişk neyrê
ئاگر ک که‌فته‌و، ته‌ڕ ئو هشک نه‌یرێ

Agir nekefêde sirrkiwanê küyene
ئاگر نه‌که‌فێده‌سڕکوانێ کۊیه‌نه‌

Agir we agir nîyekujyêdew
ئاگر وه‌ئاگر نییه‌کوژیێده‌و

Agir xase dem u , bira xase ne çü şü
ئاگر خاسه ‌ده‌م ئو دۊ، برا خاسه ‌نه ‌چۊ شۊ

Agirê le kam kuwanê sûzyê?
ئاگرێ له‌کام کووانێ سووزیێ؟

Agiri jîri sactawe
ئاگر ژیر ساجتاوه

Agiri girrî gerr bisiznî
ئاگر گڕی گه‌ڕ بسزنی

AqiL we işare, nezan we kutek
ئاقڵ وه‌ئشاره‌، نه‌زان وه‌کوته‌ک

Aqiweti ziLm kirdin, cewr kîşane
ئاقوه‌ت زڵم کردن، جه‌ور کیشانه‌

Ard de teyre qert key?
ئارد ده ‌ته‌یره ‌(دز) قه‌رت که‌ی؟

Ardi berü le tîwiLê nîyewisê
ئارد به‌رۊ له ‌تیوڵێ نییه‌وسێ

Ardi naw dirrig
ئارد ناو دڕگ

Aşi çill kêwanû
ئاش چل کێوانوو

Aşi sürim xisyese hürim
ئاش سۊرم خسیه‌سه ‌هۊرم

Asinwe jengi xwey darizyêd
ئاسن وه‌ژه‌نگ خوه‌ی دارزیێد

Asîyaw girrmey tîyey u ardê dîyar nîye
ئاسییاو گڕمه‌ی تییه‌ی ئو ئاردێ دییار نییه

Asîyaw kari xwey keyd, çeqçeqe seri xwey neydejan
ئاسییاو کار خوه‌ی که‌ید، چه‌قچه‌قه‌سه‌ر خوه‌ی نه‌یده‌ژان

Asîyawid fire pirr kare
ئاسییاود فره ‌پڕ کاره

Asman bûde laf nîyedapûşêdê
ئاسمان بووده‌لاف نییه‌داپووشێدێ

Asmani wehar da las
ئاسمان وه‌هار دا لاس

Aw de aw tekan nîyexwey
ئاو ده‌ ئاو ته‌کان نییه‌خوه‌ی

Aw eray kuwanê tîyerê
ئاو ئه‌رای کووانێ تییه‌رێ

Aw le asîyaw bikefê
ئاو له‌ئاسییاو بکه‌فێ

Aw le asîyaweyl keft u deng u bas temam bü [Aw le asîyaw bikefê]
ئاو له ‌ئاسییاوه‌یل که‌فت ئو ده‌نگ ئو باس ته‌مام بۊ

Aw le desi narijyê
ئاو له‌ ده‌سێ نارژیێ

Aw le yê cî bimêni genyê
ئاو له‌یێ جی بمێنێ گه‌نیێ

Aw u agir mawiL neyrin
ئاو ئو ئاگر ماوڵ نه‌یرن

Aw u agir u kewr xünyerî neyrin
ئاو ئو ئاگر ئو که‌ور خۊنیه‌ری نه‌یرن

Aw we peLe we qert nîyeyd
ئاو وه‌ په‌ڵه ‌وه‌قه‌رت نییه‌ید

Aw wisya tu newis
ئاو وسیا تو نه‌وس

Awi jîrê key
ئاو ژیرێ که‌ی

Awê ki rişya cemew nîyewd [Awig rişya girdew nîyew]
ئاوێ ک ڕشیا جه‌مه‌و نییه‌ود

Awi zûrdar werew biLênî çû
ئاو زووردار وه‌ره‌و بڵێنی چوو

Awig rişya girdew nîyew
ئاوگ ڕشیا گرده‌و نییه‌و

Awim biçû we rûxane - Xîş bixweydê ne bîgane
ئاوم بچوو وه‌ ڕووخانه‌ خیش بخوه‌یدێ نه‌بیگانه

Awman we yê cû nîyeçû
ئاومان وه ‌یێ جوو نییه‌چوو

Awyarî zeLe
ئاویاری زه‌ڵه

Awi zel deyd? [Awyarî zeLe]
ئاو زه‌ل ده‌ید؟

Aw guni xer deyd? [Awyarî zeLe]
ئاو گون خه‌ر ده‌ید؟

Axer imr u ewel maLdarî
ئاخه‌ر ئمر ئو ئه‌وه‌ل ماڵداری

Axiri yarî cenge, axiri dûsî dujmenî
ئاخر یاری جه‌نگه‌، ئاخر دووسی دوژمه‌نی

Ayimê qeün; Mirdin u le qewr nanê (naninê) gene
ئایمێ قه‌ۊن؛ مردن ئو له ‌قه‌ور نانێ (ناننێ) گه‌نه‌

Ayim firexwer du car mirê
ئایم فره‌خوه‌ر دو جار مرێ

Ayim ta le esp nekefê espsiwarî yad nîyegrê
ئایم تا له‌ئه‌سپ نه‌که‌فێ ئه‌سپسواری یاد نییه‌گرێ

Ayim we la daLig yetîm new
ئایم وه ‌لا داڵگ یه‌تیم نه‌و

Ayim xweş-hisaw, şerîk maL merdime
ئایم خوه‌ش هساو، شه‌ریک ماڵ مه‌ردمه‌

B


Bari çeft ta maL narisi

بار چه‌فت تا ماڵ نارسێ

Bê xuwî bike erê mangi sefer
بێ خووی بکه ‌ئه‌رێ مانگ سه‌فه‌ر

Biçme cayg kesmeşnasê, ewqerge dirû bidem pirr kirwasi[Biçim we şarê kesim nenasê – Wesfi xwem bikem pirr kirwasê]
بچمه‌ جایگ که‌سمه‌شناسێ، ئه‌وقه‌رگه ‌دروو بده‌م پڕ کرواسێ

Bira mar bê, he hizar bê! [Bira eger mar bû, hizar bû]
!برا مار بێ، هه‌هزار بێ

Bar era pîya, tewn era jin
بار ئه‌را پییا، ته‌ون ئه‌را ژن

Bari çeft we menziL nîyeçû
بار چه‌فت وه‌مه‌نزڵ نییه‌چوو

Bani çewê birüye neyrê
بان چه‌وێ برۊیه‌ نه‌یرێ

Bawgi bîbira u amûzay fire
باوگ بی برا ئو ئامووزای فره‌

Barîkew bû, weLam nawiryê (nîyewiryey)
باریکه‌و بوو، وه‌ڵام ناوریێ

Bawg kur xwey nasêd
باوگ کور خوه‌ی ناسێد

Bawg beLa,daLig qeza – Jin nêmet xuda
باوگ به‌ڵا،داڵگ قه‌زا – ژن نێمه‌ت خودا

Bawgi pîye xwer, kuri kewaw xwer
باوگ پییه‌خوه‌ر، کور که‌واو خوه‌ر

Bawgid pîr bü, serêbûr
باوگد پیر بۊ، سه‌رێ بوور

Bawgid neym we xusey daLigid mirdim
باوگد نه‌یم وه‌خوسه‌ی داڵگد مردم

Bawgi gûşt mexwer kuri qesaw xeydew
باوگ گووشت مه‌خوه‌ر کور قه‌ساو خه‌یده‌و

Bawgim xas bû, daLigim düyeti merdime
باوگم خاس بوو، دالگم دۊیه‌ت مه‌ردمه

Bawg-mirdê xefê, le wirsî mirdê nîyexefê
باوگ مردێ خه‌فێ، له‌ورسی مردێ نییه‌خه‌فێ

Bawg-mirdê kamyeyd, aş- u gûştxwer nîyekamyeyd
باوگمردێ کامیه‌ید، ئاش ئو گووشتخوه‌ر نییه‌کامیه‌ید

Bawejin bawgi bimrê, birajin biray bimrê
باوه‌ژن باوگ بمرێ، براژن برای بمرێ

Bira erê rûji teng, tifeng erê rûji ceng
برا ئه‌رێ ڕووژ ته‌نگ، تفه‌نگ ئه‌رێ ڕووژ جه‌نگ

Bira we pişti bira bû, qeza we lay xuda new
برا وه‌ پشت برا بوو، قه‌زا وه‌لای خودا نه‌و

Bira büye birarza, karim le kar tiraza
برا بۊیه ‌برارزا، کارم له ‌کار ترازا

Bira biray mine, tu tarîfi keyd?
برا برای منه‌، تو تاریفێ که‌ید؟

Birat, herçê dirat
برات، هه‌رچێ درات

Birayman birayî, kîseman cîyay
برایمان برایی، کیسه‌مان جییای

Birinc we demi nîyefîsê
برنج وه‌ده‌مێ نییه‌فیسێ

Bizan umeke
بزان ئو مه‌که‌

Bawanî düyeti necar tûkiLaşe
باوانی دۊیه‌ت نه‌جار تووکڵاشه‌

Bizin erê şewig, cî xwey xweş keyd
بزن ئه‌رێ شه‌وگ، جی خوه‌ی خوه‌ش که‌ید

Büçigî bike, ta gewrayg bayde şanid
بۊچگی بکه‌، تا گه‌ورایگ بایده ‌شاند

Bûre new, baze bû – yekê terr u taze
بووره ‌نه‌و، بازه‌ بوو – یه‌کێ ته‌ڕ ئو تازه ‌بوو

Bûd ew la xirsege bûm?
بوود ئه‌و لا خرسه‌گه ‌بووم؟

Berd eray merde(Pîyag)
به‌رد ئه‌رای مه‌رده

Büdese mîmge zerrig, hem şîn key hem heLperrig
بۊده‌سه ‌میمگه ‌زه‌ڕگ، هه‌م شین که‌ی هه‌م هه‌لپه‌ڕگ

Beşker beşê kird, xwey we wirsî men
به‌شکه‌ر به‌شێ کرد، خوه‌ی وه‌ورسی مه‌ن

Be legerdeneweinsaf
به‌له‌گه‌رده‌نه‌وه‌ئنساف

Bê xûwî erê ayim lîwe bike
بێ خووی ئه‌رێ ئایم لیوه‌بکه‌

Baw u biçû, qurbid neçû
باو ئو بچوو، قوربد نه‌چوو

Bîkarî kargay şeytane
بیکاری کارگای شه‌یتانه‌

Bîgar büd, bîkar newd/neüd
بیگار بۊد، بیکار نه‌ود

Beü(weü) le bawan çewê kûr bü, Bixtê kirdine daLigi qiLay rêw
به‌ۊ(وه‌ۊ) له‌باوان چه‌وێ کوور بۊ، بختێ کردنه‌داڵگ قڵای ڕێو

Bîla barim xalî bikem, ewsa büş encîre ya enare
بیلا بارم خالی بکه‌م، ئه‌وسا بۊش ئه‌نجیره‌یا ئه‌ناره

BêL u quLingid le tê şikyas?
بێڵ ئو قوڵنگد له‌تێ شکیاس؟

Bîhûde xerid we çen?
بیهووده‌خه‌رد وه‌چه‌ن؟

Bê le wey, ta çinar bilerzê
بێ له‌وه‌ی، تا چنار بله‌رزێ

Baxi bîperçîn zînetê nîye - Düyeti bîbawan hirmetê nîye
باخ بی په‌رچین زینه‌تێ نییه‌، دۊیه‌ت بی باوان هرمه‌تێ نییه

Bira, biramid - Jin xwastid hewsamid
برا، برامد - ژن خواستد هه‌وسامد

Birame bira, kîseman cîya
برامه‌برا، کیسه‌مان جییا

Bira era rûji teng – Tifeng era rûji ceng

برا ئه‌را ڕووژ ته‌نگ – تفه‌نگ ئه‌را ڕووژ جه‌نگ

Binûre şîyeneçîr u maL eLde
بنووره‌شییه‌نه‌چیر ئو ماڵ ئه‌ڵده‌

Bineway xeyaL rehete, ezet u hirmete
بنه‌وای خه‌یاڵ ڕه‌هه‌ته‌، ئه‌زه‌ت ئو هرمه‌ته‌

C

Cime bûwarû şeme weş kerû – Şeme bûwarû penc u şeş kerû

جمه‌بوواروو شه‌مه‌وه‌ش که‌روو – شه‌مه‌بوواروو په‌نج ئو شه‌ش که‌روو

Cûri tancî ser keyde hîze
جوور تانجی سه‌ر که‌یده‌هیزه‌

Cûri nijî wer u pişt neyrê
جوور نژی وه‌ر ئو پشت نه‌یرێ

Cüye-dize hüç we cüye-kaLe nîyekey
جۊیه‌دزه‌هۊچ وه‌جۊیه‌کاڵه‌نییه‌که‌ی

Cengi pîya u jin bawer pê meke
جه‌نگ پییا ئو ژن باوه‌ر پێ مه‌که‌

Ceng rewyadew, çiLmin we şûni çû gerdê
جه‌نگ ڕه‌ویاده‌و، چڵمن وه‌شوون چوو گه‌ردێ

Ceng kirdin xastir le betaLa büne
جه‌نگ کردن خاستر له‌به‌تاڵا بۊنه‌

Ceng le cîye cengan xweşe
جه‌نگ له‌جییه‌جه‌نگان خوه‌شه‌

Ceng le şüyem, dûsî le şebye
جه‌نگ له‌شۊیه‌م، دووسی له‌شه‌بیه‌

Cehenem we derê biresew, we binê meçû
جه‌هه‌نه‌م وه‌ده‌رێ بره‌سه‌و، وه‌بنێ مه‌چوو

CûwanîpirriguLe, eger bizanî - pîrî bari xeme, eger bitwanî
جووانی پڕێ گوڵه‌، ئه‌گه‌ر بزانی - پیری بارێ خه‌مه‌، ئه‌گه‌ر بتوانی

CahiL kûre, xeyr u şerr xwey le yekew nîyekey
جاهڵ کووره‌، خه‌یر ئو شه‌ڕ خوه‌ی له‌ یه‌که‌و نییه‌که‌ی

Ç

Çeft binîş, ras qisye bike

چه‌فت بنیش، ڕاس قسیه‌بکه

Çill kes le naw işkeftün, gurg xwardeyan
چل که‌س له‌ناو ئشکه‌فتۊن، گورگ خوارده‌یان

Çiraxig we maL rewas, we mescid herame!
!
چراخگ وه‌ماڵ ڕه‌واس، وه‌مه‌سجد هه‌رامه‌

Çi barege bûweyde lay xerege, çi xerege barêde pay barege
چ باره‌گه ‌بووه‌یده‌ لای خه‌ره‌گه‌، چ خه‌ره‌گه ‌بارێده‌ پای باره‌گه

Çi tewnê, çi tewnigê
چ ته‌ونێ، چ ته‌ونگێ

Çiray nakesan ta we rûj girrya - Küyene wicaxan şûnyan birrya
چرای ناکه‌سان تا وه ‌ڕووژ گڕیا - کۊیه‌نه ‌وجاخان شوونیان بڕیا

Çi rûjê wefir bû, ew rûje zimsane
چ ڕووژێ وه‌فر بوو، ئه‌و ڕووژه‌ زمسانه

Çiştê ki le maL mîr fires, nan u pîyaze
چشتێ ک له ‌ماڵ میر فره‌س، نان ئو پییازه

ÇiLe we helqêa narisê
چڵه‌ وه‌ هه‌لقێیا نارسێ

Çiman pîye keyde çiraxê
چمان پییه ‌که‌یده‌ چراخێ

Çiman rengê le naw aw çay dîye
چمان ڕه‌نگێ له‌ ناو ئاو چای دییه

Çiman kuçig we qîrrey qurrwaq xey
چمان کوچگ وه ‌قیڕه‌ی قوڕواق خه‌ی

Çiman le ban qalî lewerryas
چمان له‌ بان قالی له‌وه‌ڕیاس

Çiman maynê le xer şa awise
چمان ماینێ له‌ خه‌ر شا ئاوسه

Çiman werwanik-kîşi daLigidim!
چمان وه‌روانک کیش داڵگدم

Çiman wefri sîye u kew ewarê
چمان وه‌فر سییه ‌ئو که‌و ئه‌وارێ

Çiman des keyde bini hengiLew (heniLew)
چمان ده‌س که‌یده‌ بن هه‌نگڵه‌و

Çime bawan tekew derim - Xemi dinya kefte serim
چمه ‌باوان ته‌که‌و ده‌رم - خه‌م دنیا که‌فته ‌سه‌رم

Çû eLgir, sey diz dîyare
چوو ئه‌ڵگر، سه‌ی دز دییاره

Çûwar çişt pîya şiknê: Qerti fire, MinaL fire, Dijmini fire, Jini bîxisLet
چووار چشت پییا شکنێ: قه‌رت فره‌، مناڵ فره‌، دژمن فره‌، ژن بیخسڵه‌ت

Çü belü kirmijiney seri agir
چۊ به‌لۊ کرمژنه‌ی سه‌ر ئاگر

Çûpî beyde desi bûre werew xwançe kîşê
چووپی به‌یده‌ ده‌س بووره ‌وه‌ره‌و خوانچه ‌کیشێ

Çütêşe wela xweya taşê
چۊ تێشه ‌وه‌لا خوه‌یا تاشێ

Çû xuda dengê nîye - Her ke bixwey deway nîye
چوو خودا ده‌نگێ نییه‌ هه‌ر که ‌بخوه‌ی ده‌وای نییه

Çü şitir dür dünê
چۊ شتر دۊر دۊنێ

Çü qirrwaqê ki keftüde qewzax
چۊ قڕواقێ ک که‌فتۊده ‌قه‌وزاخ

Çüqeme weri pişt neyrê
چۊ قه‌مه ‌وه‌ر پشت نه‌یرێ

Çü keLeşêr, namewq qülinê
چۊ که‌ڵه‌شێر، نامه‌وق قۊلنێ

ÇukuL şikin xwey şiknê
چوکوڵ شکن خوه‌ی شکنێ

Çü gûzi naxafiL tîyeyde cûwaw
چۊ گووز ناخافڵ تییه‌یده‌ جوواو

Çû le barîkî şikêt, merd la qayimî
چوو له ‌باریکی شکێت، مه‌رد لا قایمی

Çuner wet serim sûktir, ezawim kemtir
چونه‌ر وه‌ت سه‌رم سووکتر، ئه‌زاوم که‌متر

ÇepLe we yê des nîyekutyê
چه‌پڵه‌ وه‌ یێ ده‌س نییه‌کوتیێ

Çepêg le dûLê birrê
چه‌پێگ له‌ دووڵێ بڕێ

Çeqû miştey xwey nîyewirê
چه‌قوو مشته‌ی خوه‌ی نییه‌ورێ

ÇemçeqeL nîye
چه‌م بێ چه‌قه‌ڵ نییه

Çemi Sîrwan we desi keywanû weryane
چه‌م سیروان وه‌ ده‌س که‌یوانوو وه‌ریانه

Çemya gûçan, neçemya saçû [Er çemya, gûçan. Er neçemya, saçû.]
چه‌میا گووچان، نه‌چه‌میا ساچوو

Çen milûr le dewri guLê genim aw xwen
چه‌ن ملوور له ‌ده‌ور گوڵێ گه‌نم ئاو خوه‌ن

Çarey xew, xeftine - Çarey rê reftene
چاره‌ی خه‌و، خه‌فتنه‌ چاره‌ی ڕێ ڕه‌فته‌نه

ÇakiLe u fîkan zanê, kar u ferman nîyezanê
چاکڵه‌ ئو فیکان زانێ، کار ئو فه‌رمان نییه‌زانێ

Çiray feqîr mange şewe
چرای فه‌قیر مانگه ‌شه‌وه

Çi tewnê, çi tewnigê
چ ته‌ونێ، چ ته‌ونگێ

Çenê lareme, qersequLê barime
چه‌نێ لاره‌مه‌، قه‌رسه‌قوڵێ بارمه‌

Çiman Îsa girtesê, Mûsa axanyesê
چمان ئیسا گرته‌سێ، مووسا ئاخانیه‌سێ

Çew bidray, negi naw bidray
چه‌و بدرای، نه‌گ ناو بدرای

Çewi diz le çew sawmaL tîjtire
چه‌و دز له‌چه‌و ساوماڵ تیژتره‌

Çew le çew birrîn u çü xerr tirrîn
چه‌و له‌چه‌و بڕین ئو چۊ خه‌ڕ تڕین

Çewim dî, diLim ney (nedî)
چه‌وم دی، دڵم نه‌ی

Çewim kûr u denem nerm
چه‌وم کوور ئو ده‌نه‌م نه‌رم

Çî agir barê, şü kird
چی ئاگر بارێ، شۊ کرد

Çîde xwazmenî, şewekyan biçû
چیده‌خوازمه‌نی، شه‌وه‌کیان بچوو

Çîde xwazmenî kesig! Eger dadey pêd xwed we şaqizî mezan! Eger nêyadey pêd xwed we güxwer mezan!
چیده‌خوازمه‌نی که‌سگ: ئه‌گه‌ر داده‌ی پێد خوه‌د وه‌شاقزی مه‌زان! ئه‌گه‌ر !نێیاده‌ی پێد خوه‌د وه‌گۊخوه‌ر مه‌زان

Çî heseL barê, his his hawird
چی هه‌سه‌ڵ بارێ، هس هس هاورد

D

Dar ki berr egri, ser eçemnê [Dar berr girê, ser çemnê]
دار ک به‌ڕ ئه‌گرێ، سه‌ر ئه‌چه‌منێ

Der maLid bûwes, hewsa neke diz
ده‌ر ماڵد بووه‌س، هه‌وسا نه‌که ‌دز

Der merdim nekut, derid kutin
ده‌ر مه‌ردم نه‌کوت، ده‌رد کوتن

Derwîş we niştin maLi wîrane - Gîweker ha minê der u derane
ده‌رویش وه‌ نشتن ماڵێ ویرانه‌ - گیوه‌که‌ر ها منێ ده‌ر ئو ده‌رانه‌

Des şikyay, zewaLi gerdene
ده‌س شکیای، زه‌واڵ گه‌رده‌نه‌

Dîwar we tunim, weüle gûş bîye!
!
دیوار وه‌ تونم، وه‌ۊله ‌گووش بییه

Du bira cen kirdin - Lîwe le û düre bawir kird
دو برا جه‌ن کردن - لیوه‌له‌و دۊره‌ باور کرد

Dür le şitir bixef, xaw heLpeLe neywn
دۊر له‌شتر بخه‌ف، خاو هه‌ڵپه‌ڵه‌نه‌یون

Dî dame naw demi xwem
دی دامه ‌ناو ده‌م خوه‌م

Dêanê ki êyşa, kîşya
دێئانێ ک ئێشا، کیشیا

Dêansaz kesige we dêan merdim nan xwey
دێیانساز که‌سگه‌ وه ‌دێیان مه‌ردم نان خوه‌ی

Desi tema dirîje
ده‌س ته‌ما دریژه

Desi xwed eray xwed
ده‌س خوه‌د ئه‌رای خوه‌د

Desi petî tûz le lê heLsê?
ده‌س په‌تی تووز له‌ لێ هه‌ڵسێ؟

Desi bêgane tam dîrê
ده‌س بێگانه‌ تام دیرێ

Derdîyar we haL derdîyar zanê
ده‌ردییار وه‌هاڵ ده‌ردییار زانێ

Derekî hat binekî der kird
ده‌ره‌کی هات بنه‌کی ده‌ر کرد

Der le bani paşne çerxê
ده‌ر له‌ بان پاشنه‌ چه‌رخێ

Derdi diL we jêri giL - Derdi ser we herdig (her dig) ser
ده‌رد دڵ وه ‌ژێر گڵ - ده‌رد سه‌ر وه‌ هه‌ردگ سه‌ر

Derdi dari wenê le biray genê
ده‌رد دار وه‌نێ له‌ برای گه‌نێ

Düyetê ki daLig tarîfi bikeyd, xaLû xwazêdê
دۊیه‌تێ ک داڵگ تاریف بکه‌ید، خاڵوو خوازێدێ

Düyetid bê(d)e jin mirdê - Manga bê(d)e ga birdê
دۊیه‌تد بێیه ‌ژن مردێ - مانگا بێیه ‌گا بردێ

Düyet pîyeLe hizar kes deyde milya(w)
دۊیه‌ت پییه‌ڵه‌ هزار که‌س ده‌یده ‌ملیا

Düyet er bûde kûpey mü - Daray(î) bawgê deyde(w) şü
دۊیه‌ت ئه‌ر بووده ‌کووپه‌ی مۊ - دارایی باوگێ ده‌یده‌شۊ

Dürî u dûsî
دۊری ئو دووسی

Dûs desi bişkin, desxirrey meke
دووس ده‌سێ بشکن، ده‌سخڕه‌ی مه‌که

Dûs le bana(w) nûrrê, dişmen le jêra(w)
دووس له‌ بانا نووڕێ، دشمه‌ن له ‌ژێرا

Dûsî bîcehet bû, dişmenî bîcehet nîyew
دووسی بیجه‌هه‌ت بوو، دشمه‌نی بیجه‌هه‌ت نییه‌و

Dür bû, dûs bû
دۊر بوو، دووس بوو

Dür biçû, diris biçû
دۊر بچوو، درس بچوو

Du pa we du rûj - Çûwar pa we çûwar rûj
دو پا وه‌دو ڕووژ - چووار پا وه‌چووار ڕووژ

DiLêg ra diLê nekizêtewe - Mar beyde Pêew biziringêtewe
دڵێگ ڕا دلێ نه‌کزێته‌وه‌ - مار به‌یده‌ پێئه‌و بزرنگێته‌وه‌

DiLim bîyese birinc kutyay
دڵم بییه‌سه ‌برنج کوتیای

DiLman xweşe weü begîm - ser u pa petî, cesey segîm
دڵمان خوه‌شه ‌وه‌ۊ به‌گیم - سه‌ر ئو پا په‌تی، جه‌سه‌ی سه‌گیم

Diganyan le yek sifîd bîye
دگانیان له ‌یه‌ک سفید بییه

Dikandar heLeLe key, herçê le dikanê
دکاندار هه‌ڵه‌ڵه ‌که‌ی، هه‌رچێ له ‌دکانێ بوو

Dijmin mirê, rîşey nîyemirê
دژمن مرێ، ڕیشه‌ی نییه‌مرێ

Dijmin kiLawegey damiLkinî, ifaqeyge
دژمن کڵاوه‌گه‌ی دامڵکنی، ئفاقه‌یگه

Dizege kuçig meweşin
دزه‌گه ‌کوچگ مه‌وه‌شن

Dizi negîryay, patişas
دز نه‌گیریای، پاتشاس

Diz u xawin maL bûne yekê - Du şitir we qingew kene yekê
دز ئو خاونماڵ بوونه ‌یه‌کێ - دو شتر وه ‌قنگه‌و که‌نه ‌یه‌کێ

Diz u biz u qazî le yek bün razî - Şat wet resinmey cî nazikê
دز ئو بز ئو قازی له ‌یه‌ک بۊن ڕازی - شات وه‌ت ڕه‌سنمه‌ی جی نازکێ

Dizê ki le diz bidizê, şa-dize
دزێ ک له ‌دز بدزێ، شا دزه

Diz xweşye, bazar şêwyay
دز خوه‌شیه‌، بازار شێویای

Diz biçû desid xas bû
دز بچوو ده‌سد خاس بوو

Dirû hêman le dem neratîye, lûqey tîyey
دروو هێمان له‌ده‌م نه‌راتییه‌، لووقه‌ی تییه‌ی

Dan le deri qingi, wet: Ay diganim
دان له ‌ده‌ر قنگێ، وه‌ت: ئای دگانم

Dayim cûr têşe demid ha le xwed
دایم جوور تێشه ‌ده‌مد ها له‌خوه‌د

DaL nîm lerrge bünim
داڵ نیم له‌ڕگه ‌بۊنم

DaLige desim bike le kîse, xerrê xwem
داڵگه ‌ده‌سم بکه ‌له ‌کیسه‌، خه‌ڕێ خوه‌م

DaLige taqeti meLaqe neyrim, awgerdanege ram bar
داڵگه ‌تاقه‌ت مه‌ڵاقه‌ نه‌یرم، ئاوگه‌ردانه‌گه ‌ڕام بار

DaLig yekê lê hawirdîye
داڵگ یه‌کێ لێ هاوردییه

DaLig her meşkeyg bijenê, düyetîş jenêd
داڵگ هه‌ر مه‌شکه‌یگ بژه‌نێ، دۊیه‌تیش ژه‌نێد

DaLig we temay çepaw Qulî bü - Qulî le jîri çû sûtegilî
داڵگ وه‌ ته‌مای چه‌پاو قولی بۊ - قولی له‌ ژیر چوو سووته‌گلی بۊ

DaLig wet: Mi mirim - Düyet wet: Mi şü kem
داڵگ وه‌ت: م مرم - دۊیه‌ت وه‌ت: م شۊ که‌م

DaLig wisaye, daye le xwey çî
داڵگ وسایه‌، دایه ‌له‌ خوه‌ی چی

DaLigi kiras-kew fires
داڵگ کراس که‌و فره‌س

DaLigid bimrê, ard u aw
داڵگد بمرێ، ئارد ئو ئاو

DaLigi diz ya sîne xwey(exwad) ya sîne kutê
داڵگ دز یا سینه‌ خوه‌ی یا سینه‌ کوتێ

DaLig bün u düyet bixwaz - Ta nekefye neng u waz
داڵگ بۊن ئو دۊیه‌ت بخواز - تا نه‌که‌فیه‌ نه‌نگ ئو واز

DaL pîr bû, kûrkûrek tülekî we pê keyd
داڵ پیر بوو، کوورکووره‌ک تۊله‌کی وه‌ پێ که‌ید

Darig heres bûd, ras çûde ban
دارگ هه‌ره‌س بوود، ڕاس چووده‌ بان

Darê ki saLê berr negrê, nîyewirrnê
دارێ ک سالێ به‌ر نه‌گرێ، نییه‌وڕنێ

Darê ki rrimê, bizan kefêde kam la(we)
دارێ ک ڕمێ، بزان که‌فێده‌ کام لا

Darê ki berr nîyegrê, kuçig nîyexene pê
دارێ ک به‌ر نییه‌گرێ، کوچگ نییه‌خه‌نه‌ پێ

Dar le darî, asin le darî, ben le asewarî
دار له ‌داری، ئاسن له ‌داری، به‌ن له‌ ئاسه‌واری

Daxê minêde daxi zixaL
داخێ منێده ‌داخ زخاڵ

Daxi rûLe mirdin cigiri şitir kuna keyd
داخ ڕووڵه ‌مردن جگر شتر کونا که‌ید

Du kes biçne lay qazî - Yekê tîyeydew we razî
دو که‌س بچنه‌ لای قازی - یه‌کێ تییه‌یده‌و وه‌ ڕازی

ga le lê süyerew bü
دۊ گا له ‌لێ سۊیه‌ره‌و بۊ

Du gêa (gida) le seri maL dewLemenê bîye cengîyan
دو گێیا (گدا) له‌ سه‌ر ماڵ ده‌وڵه‌مه‌نێ بییه‌ جه‌نگییان

Düyay tirrîn qing sift girtine
دۊیای تڕین قنگ سفت گرتنه

Desi zûr saman neyrê
ده‌س زوور سامان نه‌یرێ

Desid ha jêr kuçigim
ده‌سد ها ژێر کوچگم

Dirrigi naw ard
دڕگ ناو ئارد

Des kar keyd, çew tersê
ده‌س کار که‌ید، چه‌و ته‌رسێ

Desi kes eray demi kes nîye
ده‌س که‌س ئه‌رای ده‌م که‌س نییه

Des girtîyese mili kiLaw xweya
ده‌س گرتییه‌سه ‌مل کڵاو خوه‌یا

Des le dem wêLew nîyew
ده‌س له ‌ده‌م وێڵه‌و نییه‌و

Desim bişkê negi pam - Bawem bimrê negi dam
ده‌سم بشکێ نه‌گ پام - باوه‌م بمرێ نه‌گ دام

Desim çîyese cergi xwem
ده‌سم چییه‌سه‌ جه‌رگ خوه‌م

Desi merdim mar we pê girin
ده‌س مه‌ردم مار وه‌ پێ گرن

Des nerm u nazik, derzî pûLadîn
ده‌س نه‌رم ئو نازک، ده‌رزی پووڵادین

Des nêe gunim, zexme!
ده‌س نێیه ‌گونم، زه‌خمه

Desi menyay le bani zig têre
ده‌س مه‌نیای له‌ بان زگ تێره

Des we dema nîyetyerê
ده‌س وه ‌ده‌ما نییه‌تیه‌رێ

Desê ki qanûn bûridê, xünê nîyetê(nîyetyê)
ده‌سێ ک قانوون بوورێدێ، خۊنێ نییه‌تێ

Desê ki natwanî bûrîdê, maçi bike
ده‌سێ ک ناتوانی بووریدێ، ماچێ بکه‌

Desê we demê nîyeresê
ده‌سێ وه‌ده‌مێ نییه‌ره‌سێ

Deng ew kewr mexe
ده‌نگ ئه‌و که‌ور مه‌خه

Dengê le bini çaLaw tîyey
ده‌نگێ له‌ بن چاڵاو تییه‌ی

Demi sey we tike (tike) bûwes
ده‌م سه‌ی وه ‌تکه ‌بووه‌س

Demi merdim qingi min nîye ta bigirmey
ده‌م مه‌ردم قنگ من نییه ‌تا بگرمه‌ی

Demê dûşawe, diLê züxawe
ده‌مێ دووشاوه‌، دڵێ زۊخاوه

Dewri lîtige girtîme we
ده‌ور لیتگه‌ گرتیمه‌ وه‌ ئاش ئاش

Deyig hes xa keyd, deyig hes xa xweyd
ده‌یگ هه‌س خا که‌ید، ده‌یگ هه‌س خا خوه‌ید

Dêze le derê birresew, le binê xastire
دێزه‌له‌ده‌رێ بڕه‌سه‌و، له‌بنێ خاستره‌

Dînar dîn bere
دینار دین به‌ره

Dînar le defter gum nîyew
دینار له‌ ده‌فته‌ر گوم نییه‌و

Dîn hini dînare
دین هن دیناره

Dêwi deri kuLenan
دێو ده‌ر کوڵه‌نان

DêwiL dirryêd, beLm kene tê
دێوڵ دڕیێد، به‌ڵم که‌نه‌ تێ

E

Eçîde ceng? Espi heft saLe u merdi şes saLe bûwe

ئه‌چیده‌ جه‌نگ؟ ئه‌سپ هه‌فت ساڵه ‌ئو مه‌رد شه‌س ساڵه ‌بووه‌

Era ewe negîr mirdîye! Era ewe bigîr dübel girdîye!
!ئه‌را ئه‌وه‌نه‌گیر مردییه‌! ئه‌را ئه‌وه‌بگیر دۊبه‌ل گردییه‌

Eger bikey sîxajinim, he bîjne pim keyxuda jinim [Bikereme gunûj-ajin – Büşe pêm keyxuda-jin]
ئه‌گه‌ر بکه‌ی سیخاژنم، هه‌ بیژنه‌ پم که‌یخودا ژنم

Eger bimrê bawanim - süyermê nîyekefê le çawanim
ئه‌گه‌ر بمرێ باوانم - سۊیه‌رمێ نییه‌که‌فێ له‌چاوانم

Eger büde luwîne, era nîyeüde (nadeyde) luwîney asîyaw bawgi xwed
ئه‌گه‌ر بۊده‌ لووینه‌، ئه‌را نییه‌ۊده‌ لووینه‌ی ئاسییاو باوگ خوه‌د

Eger çemçezenî, çemçe le xwedîş bîye
ئه‌گه‌ر چه‌مچه‌زه‌نی، چه‌مچه‌ له ‌خوه‌دیش بییه

Eger gurg neüd (nêd), segeyl (segel) xwened
ئه‌گه‌ر گورگ نه‌ۊد، سه‌گه‌یل خوه‌نه‌د

Eger hîçî nîyezanî - gûçan heLgir eray şûwanî
ئه‌گه‌ر هیچی نییه‌زانی - گووچان هه‌ڵگر ئه‌رای شووانی

Eger Îsa new; Eger Mûsa new; Xuda xudadarî xwey keyd
ئه‌گه‌ر ئیسا نه‌و؛ ئه‌گه‌ر مووسا نه‌و؛ خودا خوداداری خوه‌ی که‌ید

Eger le çeqeL bitirsyam, mamir nîyenyamew
ئه‌گه‌ر له‌ چه‌قه‌ڵ بترسیام، مامر نییه‌نیامه‌و

Eger sewr daştûd le guni nêre penîr girid
ئه‌گه‌ر سه‌ور داشتوود له‌ گون نێره‌په‌نیر گرد

Eger sûwar u pa pîya bitwan des bikene mil yek, yey mil çemnêd ew pa hîz deyd
ئه‌گه‌ر سووار ئو پا پیا بتوان ده‌س بکه‌نه‌مل یه‌ک، یه‌ی مل چه‌منێد ئه‌و پا هیز ده‌ید

Eger tu dizzî, tîyerîke-şew fires [Er terye xasigid, tîyerîkî şew fires]
ئه‌گه‌ر تو دزی، تییه‌ریکه‌شه‌و فره‌س

Eger zûwan bîlê, ser seLamete
ئه‌گه‌ر زووان بیلێ، سه‌ر سه‌ڵامه‌ته

Eger kese,herfê bese
ئه‌گه‌ر که‌سه‌، هه‌رفێ به‌سه‌

EqLê ha çewê
ئه‌قلێ ها چه‌وێ

Elan ki taLan taLane - setmenî ( sed tumenî) jêri paLane
ئه‌لان ک تاڵان تاڵانه‌سه‌تمه‌نی ( سه‌د تومه‌نی) ژێر پاڵانه‌ 

Eqere keleme dîme, kelemedanim diratîye
ئه‌قه‌ره ‌که‌له‌مه‌ دیمه‌، که‌له‌مه‌دانم دراتییه

Er bawgit nedîgîm le xusey daLigit mirdîm
ئه‌ر باوگت نه‌دیگیم له‌ خوسه‌ی داڵگت مردیم

Er bedgû nêd, şel u kûr de bawan naminê [Er bed newd, şel u kûr le bawan nîyeminêd]
ئه‌ر به‌دگوو نێد، شه‌ل ئو کوور ده‌ باوان نامنێ

Er bedgû neü(w), mîye u gurg de yey ca aw xwen
ئه‌ر به‌دگوو نه‌ۊ، مییه‌ ئو گورگ ده ‌یه‌ی جا ئاو خوه‌ن

Er bikemete dûsim, he desid ha de pûsim
ئه‌ر بکه‌مه‌ته‌ دووسم، هه ‌ده‌سد ها ده ‌پووسم

Er bizanisam kam rûj me mirdim, laney awadanim derwes mekirdim
ئه‌ر بزانسام کام ڕووژ مه‌ مردم، لانه‌ی ئاوادانم ده‌روه‌س مه‌کردم

Er bûme weü, zanim çün çûpî bikîşim! [Er bûme weü, zanim çün serwen bûwesmew]
!ئه‌ر بوومه ‌وه‌ۊ، زانم چۊن چووپی بکیشم

Er de bene bû, he dermene
ئه‌ر ده‌ به‌نه ‌بوو، هه ‌ده‌رمه‌نه ‌بوو

Er de qemer bû, her rûj çemer
ئه‌ر ده ‌قه‌مه‌ر بوو، هه‌ر ڕووژ چه‌مه‌ر بوو

Er dîd we dîded - er neyd we rûLed
ئه‌ر دید وه ‌دیده‌د - ئه‌ر نه‌ید وه ‌ڕووڵه‌د

Er dîrî dirêxt neke, er neyrî qert neke
ئه‌ر دیری درێخت نه‌که‌، ئه‌ر نه‌یری قه‌رت نه‌که

Er dît ezim - er neyt dizim
ئه‌ر دیت ئه‌زم - ئه‌ر نه‌یت دزم

Er guL nîyid, we dirrig mew
ئه‌ر گوڵ نیید، وه‌ درگ مه‌و

Er keLeşêr nequLnê, dî rûj nîyew?
ئه‌ر که‌له‌شێر نه‌قولنێ، دی ڕووژ نییه‌و؟

Er kur xasige, werr xwey de aw dirarê.
ئه‌ر کوڕ خاسگه‌، وه‌ڕ خوه‌ی ده‌ئاو درارێ

Er sürim kirdî wene (weger ne) xawmaw bird!
!ئه‌ر سۊرم کردی وه‌نه ‌خاوماو برد

Er tu bêLzenî, bêL xwet bizen!
ئه‌ر تو بێڵزه‌نی، بێڵ خوه‌ت بزه‌ن

Er tu fikri dîrî, me fikr u nîmê dîrim!
!ئه‌ر تو فکرێ دیری، مه‌فکر ئو نیمێ دیرم

Er tu neüşî kûrî, xwem nîyezanim taney ha çewim?[Tu neüşe pêm kûrî, xwem zanim taneyg ha le çewim]
ئه‌ر تو نه‌ۊشی کووری، خوه‌م نییه‌زانم تانه‌ی ها چه‌وم؟

Er tu yey minî, me sed minim.
ئه‌ر تو یه‌ی منی، مه ‌سه‌د منم

Er tûway bikeyd qeyti qirr - we şew sayeqes we rûj ewri pirr
ئه‌ر تووای بکه‌ید قه‌یت قڕ - وه‌ شه‌و سایه‌قه‌س وه‌ ڕووژ ئه‌ور پڕ

Er tûway mar negrêded, le küye la we la biçû
ئه‌ر تووای مار نه‌گرێده‌د، له‌کۊیه‌لا وه‌لا بچوو

Er we temaşa büde usa, seg îse qesaw
ئه‌ر وه‌ته‌ماشا بۊده‌ئوسا، سه‌گ ئیسه‌قه‌ساو بۊ

Er xwazî ezîz bûy, ya bimrî ya dür bûy!
!ئه‌ر خوازی ئه‌زیز بووی، یا بمری یا دۊر بووی

Er xwere, wey we keçeL – Er warane, wey we keçeL
ئه‌ر خوه‌ره‌، وه‌ی وه‌که‌چه‌ڵ - ئه‌ر وارانه‌، وه‌ی وه‌که‌چه‌ڵ

Era çaL pay binarim?
?ئه‌را چاڵ پای بنارم

Era merdim zerrim - Era xwem şerrim
ئه‌را مه‌ردم زه‌ڕم - ئه‌را خوه‌م شه‌ڕم

Era nanim le seri sac sûzyas?
ئه‌را نانم له ‌سه‌ر ساج سووزیاس؟

Era şîşey bişikyeyd?
ئه‌را شیشه‌ی بشکیه‌ید؟

Era temam merdim daye! Era îme bawejin
ئه‌را ته‌مام مه‌ردم دایه‌! ئه‌را ئیمه ‌باوه‌ژن

Era üşî qemer, büş qemralî
ئه‌را ئۊشی قه‌مه‌ر، بۊش قه‌مرالی

Era ye üşimet kake, melüçigi eram bûwerşnî
ئه‌را یه ‌ئۊشمه‌ت کاکه‌، مه‌لۊچگ ئه‌رام بووه‌رشنی

Eram bigîrin sürim erê Bewlî ewen
ئه‌رام بگیرن سۊرم ئه‌رێ به‌ولی ئه‌وه‌ن

Eray danüke tek deyde werew, eray xage çûde cay tirek
ئه‌رای دانۊکه‌ ته‌ک ده‌یده‌ وه‌ره‌و، ئه‌رای خاگه‌ چووده‌ جای تره‌ک

Eray xatiri xatiran - çüde jîri dîni kafiran
ئه‌رای خاتر خاتران - چۊده‌ ژیر دین کافران

Eray ye üşim zü kePamere le desid sûke
ئه‌رای یه‌ئۊشم زۊ که‌– پامه‌ره‌له‌ده‌سد سووکه‌

Erê kesi bimir, tew erad bikey [Eray kesê tew bike, erad bimrê]
ئه‌رێ که‌سێ بمر، ته‌و ئه‌راد بکه‌ی

Erê zigim nîye, erê qedrime
ئه‌رێ زگم نییه‌، ئه‌رێ قه‌درمه

Erzan nesen girane, giran bisen erzane
ئه‌رزان نه‌سه‌ن گرانه‌، گران بسه‌ن ئه‌رزانه

Esp le cay nerm ayim rrimnê, xer le cay sext
ئه‌سپ له ‌جای نه‌رم ئایم ڕمنێ، خه‌ر له‌ جای سه‌خت

Esp le jîri pay sûwar nelengê
ئه‌سپ له‌ژیر پای سووار نه‌له‌نگێ

Esp u tifeng u jin beqaneyrin
ئه‌سپ ئو تفه‌نگ ئو ژن به‌قا نه‌یرن

Esp we meydan - tifeng we nîşan
ئه‌سپ وه‌ مه‌یدان - تفه‌نگ وه‌ نیشان

Espi merdim pa le lê tîyernew
ئه‌سپ مه‌ردم زۊ پا له‌لێ تییه‌رنه‌و

Espi xwed miyenê meke
ئه‌سپ خوه‌د میه‌نێ مه‌که‌

Espi xwed tiyenê metigin
ئه‌سپ خوه‌د تیه‌نێ مه‌تگن

Espi xwed şeş menmeke
ئه‌سپ خوه‌د شه‌ش مه‌ن مه‌که‌

Ewqere baw u biçû, qurbid neçû
ئه‌وقه‌ره ‌باو ئو بچوو، قوربد نه‌چوو

Ewqere xas büdin, sanney le serid
ئه‌وقه‌ره‌خاس بۊدن، سان نه‌ی له‌سه‌رد

Er danüke dan bigrêKeryanegem kan girê
ئه‌ر دانۊکه‌دان بگرێ – که‌ریانه‌گه‌م کان گرێ

Er cengker bizanê nawcîker çe eray keyd! Bawgi xwey kade nezrê
ئه‌ر جه‌نگکه‌ر بزانێ ناوجیکه‌ر چه‌ئه‌رای که‌ید! باوگ خوه‌ی کاده‌نه‌زرێ

Erwawî êwaran mizney bigirEşxal şewekyan
ئه‌رواوی ئێواران مزنه‌ی بگر – ئه‌شخال شه‌وه‌کیان

Espi bidew, dani zîyay keyd
ئه‌سپێ بده‌و، دان زییای که‌ید

Eger bira şûwane – Xweyşig her çawerrwane
ئه‌گه‌ر برا شووانه‌– خوه‌یشگ هه‌ر چاوه‌ڕوانه‌

Eger menî, me du menim – Bêcge le saqi gerdenim
ئه‌گه‌ر مه‌نی، مه‌دو مه‌نم – بێجگه‌له‌ساق گه‌رده‌نم

ELeng eLeng le çingi şêr derçîm, keftime çingi peLeng
ئه‌ڵه‌نگ ئه‌ڵه‌نگ له‌چنگ شێر ده‌رچیم، که‌فتمه‌ چنگ په‌ڵه‌نگ

Encîri merdim ew desid nîyerisê, we dûşaw (dîşaw) xwed bijye
ئه‌نجیر مه‌ردم ئه‌و ده‌سد نییه‌رسێ، وه ‌دووشاو خوه‌د بژیه‌

Engür (enür) er engür nûrê, aw heLgirê
ئه‌نگۊر ئه‌ر ئه‌نگۊر نوورێ، ئاو هه‌ڵگرێ

Ewri wehar seri kemûtere u kemûter
ئه‌ور وه‌هار سه‌ر که‌مووته‌ره ‌ئو دۊ که‌مووته‌ر

Ewri wehar we yey lawa warêd
ئه‌ور وه‌هار وه‌ یه‌ی لاوا وارێد

EwLe we xîyaL we maL nimeyû – Şewari zimsan we saL nimeyû
ئه‌وڵه ‌وه‌ خییاڵ وه‌ ماڵ نمه‌یوو – شه‌وار زمسان وه‌ ساڵ نمه‌یوو

Ew mare ki tu rixid lê çû, me serê tilanime
ئه‌و ماره‌ ک تو ڕخد لێ چوو، مه‌ سه‌رێ تلانمه‌

EweL baqî, êke saqî
ئه‌وه‌ڵ باقی، ئێکه ‌ساقی

EweL çile u axir çile – We bîtaşa meye le mile
ئه‌وه‌ڵ چله ‌ئو ئاخر چله‌– وه ‌بیتاشا مه‌یه ‌له‌ مله‌

EweL pîyaLe u bed mesî?
ئه‌وه‌ڵ پییاڵه‌ ئو به‌د مه‌سی؟

Ewey ki gîrê yê derd dîrê, ewey ki xenê hizar u yê derd
ئه‌وه‌ی ک گیرێ یێ ده‌رد دیرێ، ئه‌وه‌ی ک خه‌نێ هزار ئو یێ ده‌رد

Er yewaş rê kem şerr resêde pêma – Er tin rê kem resime şerrew
ئه‌ر یه‌واش ڕێ که‌م شه‌ڕ ڕه‌سێده ‌پێما – ئه‌ر تن ڕێ که‌م ڕه‌سمه‌ شه‌ڕه‌و

Ê

ÊL bawani êLe

ئێڵ باوان ئێڵه‌

Êware bixef, axir dinyas – Şewekî eLis, eweL dinyas
ئێواره‌ بخه‌ف، ئاخر دنیاس – شه‌وه‌کی ئه‌ڵس، ئه‌وه‌ڵ دنیاس

F

Fire wetin le qur-an xweşe

فره‌وه‌تن له‌قورئان خوه‌شه‌

Fikri nan bike, xerwêze awe
فکر نان بکه‌، خه‌روێزه
‌ئاوه‌

Fikri nan bike, xîyar aw çaye
فکر نان بکه‌، خییار ئاو چایه‌

FiLanî kirrey kiLaşê tîyey
فڵانی کڕه‌ی کڵاشێ تییه‌ی

FiLanî gemaLê daşt, meresê besa milê, çirrîyê: Tancî, tancî
فڵانی گه‌ماڵێ داشت، مه‌ره‌سێ به‌سا ملێ، چڕییێ: تانجی، تانجی

Fêrege fêrê meke – Eger kirdî têrê bike
فێره‌گه
‌فێرێ مه‌که‌– ئه‌گه‌ر کردی تێرێ بکه‌

G

Ga bar kuşêdey, merd (pîya ) hamaL

گا بار کوشێده‌ی، مه‌رد هاماڵ

Ga rîya tewra
گا ڕییا دۊ ته‌ورا

Ga kew ti bixef, minîş xefim – bizanîm kam-man le cî qert ben
گا که‌و ت بخه‌ف، منیش خه‌فم – بزانیم کاممان له‌جی قه‌رت به‌ن

Ga le gûrî dîyare
گا له‌
گووری دییاره‌

Ga mird u şîre u yere birrya
گا مرد ئو شیره‌ئو یه‌ره‌بڕیا

Ga mirê kîyerd fire bû
گا مرێ کییه‌رد فره‌
بوو

Gam we bare u duwînim we dare
گام وه
‌باره‌ئو دووینم وه‌داره‌

Ga nîyeçû giley we hewge keyd
گا نییه‌چوو گله‌ی وه‌
هه‌وگه‌که‌ید

Gawan le gawanî arê nat – Le nan cema kirdin arê hat
گاوان له‌گاوانی ئارێ نات – له‌‌نان جه‌ما کردن ئارێ هات

Ga we bûrrewa nasêd
گا وه‌
‌بووڕه‌وا ناسێد

Ga we daxi wiLax pîr bû
گا وه‌‌داخ وڵاخ پیر بوو

Ga we demi ciftyar nûrrê
گا وه‌‌ده‌م جفتیار نووڕێ

Ga we dengê bar nîyewey
گا وه
‌‌ده‌نگێ بار نییه‌وه‌ی

Gay bîgawan, xiLgey bîsaman, rîyeni bîşûwan
گای بیگاوان، خڵگه‌ی بیسامان، ڕییه‌ن بیشووان

Gayg eray camig dû êwet nîyeken
گایگ ئه‌رای جامگ دوو ئێوه‌ت نییه‌که‌ن

Gayg hate mêze mêze, axirê mêze
گایگ هاته
‌‌مێزه‌‌مێزه‌، ئاخرێ مێزه‌

Gay merdim, garrani merdim – Eger nerranim, namerdim
گای مه‌ردم، گاڕان مه‌ردم – ئه‌گه‌ر نه‌ڕانم، نامه‌ردم

Gay naw gûreyl
گای ناو گووره‌یل

Girye kûre, mer we zûre?
گریه‌‌کووره‌، مه‌ر وه‌‌زووره‌؟

Giryêg we des waz bû, era we dêan (digan) wazê keyd?
گریێگ وه‌‌ده‌س واز بوو، ئه‌را وه‌‌دێئان وازێ که‌ید؟

Gişti qixe, îme tete
گشت قخه‌، ئیمه
‌‌ته‌ته‌

Giling le ga birrin
گلنگ له‌
‌گا بڕن

Gü xwey we dêan (digan) nîyegrê
گۊ خوه‌ی وه‌‌دێئان نییه‌گرێ

Gûr dîri kefen bîyaştû?
 گوور دیرێ که‌فه‌ن بییاشتوو؟

Gurg eger rixê le waran biçya, kepnekê eray xwey diris kirdya
گورگ ئه‌گه‌ر ڕخێ له‌
‌واران بچیا، که‌پنه‌کێ ئه‌رای خوه‌ی درس کردیا

Gurg pîr bû, mîye şan sayde pêa
گورگ پیر بوو، مییه‌
‌شان سایده‌‌پێیا

Gurg çüzanê qîmeti qatir çene
گورگ چۊزانێ قیمه‌ت قاتر چه‌نه‌

Gurg girtinê mixtê bîyen, wet: Wilim ken rîyen der çî
گورگ گرتنێ مختێ بییه‌ن، وه‌ت: ولم که‌ن ڕییه‌ن ده‌ر چی

Gurg le wexti tengî pişt kenew yek
گورگ له‌وه‌خت ته‌نگی پشت که‌نه‌و یه‌ک

Gurg nawê beyd, hazire
گورگ ناوێ به‌ید، هازره‌

Gurgege le dawiLege bîyew
گورگه‌گه
‌‌له‌‌داوڵه‌گه‌‌بییه‌و

Gurg hegi pîr bû, bûdine rîşq(x)enî seg
گورگ هه‌گێ پیر بوو، بوودنه
‌‌ڕیشقه‌نی سه‌گ

Gûşt hersey girane, nexwardinî erzane
گووشت هه‌رسه‌ی گرانه‌، نه‌خواردنی ئه‌رزانه‌

Gûşti yek buxwen, siqan yek nîyeşkinin
گووشت یه‌ک بخوه‌ن، سقان یه‌ک نییه‌شکنن

Gûşti heLaLe, awgûşti herame
گووشتێ هه‌ڵاڵه‌، ئاوگووشتێ هه‌رامه‌

Gûşê ha desi yekêgew
گووشێ ها ده‌س یه‌کێگه‌و

GuLigi bani diLig
گوڵگ بان دڵگ

Gûşid eger ezîze, gûşwaredîş ezîze
گووشد ئه‌گه‌ر ئه‌زیزه‌، گووشواره‌دیش ئه‌زیزه‌

Guni seg kenê we yê qurûş, des şûrê we du qurûş
گون سه‌گ که‌نێ وه
‌‌یێ قورووش، ده‌س شوورێ وه‌‌دو قورووش

Gunûj wernîyay gawesine
گونووژ وه‌رنییای گاوه‌سنه‌

Geri gücê le maL hawsay gen, xastire
گه‌ر گۊجێ له‌‌ماڵ هاوسای گه‌ن، خاستره‌

Gez dür, nîm gez nizîk
گه‌ز دۊر، نیم گه‌ز نزیک

GemaL ew le Bexda tirrê, nani me leyra ( le îra ) bûde cüye
گه‌ماڵ ئه‌و له
‌‌به‌خدا تڕێ، نان مه‌‌له‌یرا بووده‌‌جۊیه‌

GemaL qulê şikê, düyê besin
گه‌ماڵ قولێ شکێ، دۊیێ به‌سن

Genc we bani xezîne nîşê
گه‌نج وه‌
‌بان خه‌زینه‌‌نیشێ

Gen çi le êLax çi le germesîr  (Gen he gene)
گه‌ن چ له
‌‌ئێڵاخ چ له‌‌گه‌رمه‌سیر

Geni xwem le xasi merdim xastire
گه‌ن خوه‌م له‌‌خاس مه‌ردم خاستره‌

Genim le çeki rêz, kurr le jini xêz, cüye le mîye-mêz
گه‌نم له‌
‌چه‌ک ڕێز، کوڕ له‌‌ژن خێز، جۊیه‌‌له‌‌مییه‌مێز

Geneçî me hatim u tu derçüd
گه‌نه‌چی مه‌
‌هاتم ئو تو ده‌رچۊد

Gêa (Gida) er yekê bû, gayg eray ser birrin
گێیا ئه‌ر یه‌کێ بوو، گایگ ئه‌رای سه‌ر بڕن

Gêa (Gida) rüyê reşe u türegey pirre
گێیا ڕۊیێ ڕه‌شه
‌‌ئو تۊره‌گه‌ی پڕه‌

Gîya le bani rîşi sewnz keyd?
گییا له
‌‌بان ڕیش سه‌ونز که‌ید؟

Gîyan çûde cayg, kirm u mûr xweydey
گییان چووده‌
‌جایگ، کرم ئو موور خوه‌یده‌ی

Gîyan we izra-îl dey – Rengi pül we kesê nîşan nîyey
گییان وه‌
‌ئزرائیل ده‌ی – ڕه‌نگ پۊل وه‌‌که‌سێ نیشان نییه‌ی

Gîya we cî sextew mînê
گییا وه‌‌جی سه‌خته‌و مینێ

Gîske nêri qertdar newirdey
گیسکه‌نێر قه‌رتدار نه‌ورده‌ی

Gîweker pay petîye
گیوه‌که‌ر پای په‌تییه‌

Gen we genîy merûn, we maceray birûn
گه‌ن وه‌گه‌نیی مه‌روون، وه‌ماجه‌رای بروون

Girrme hirr bûwari, baran newari
گڕمه‌هڕ بووارێ، باران نه‌وارێ

Gîwe kûwane le bîyaban nêmete
گیوه‌کووانه‌له‌بیابان نێمه‌ته

GuL pişt u rü nêri
گوڵ پشت ئو ڕۊ نێرێ

Gunakar derçü le tafi dew - bîguna girya le şesi xew
گوناکار ده‌رچۊ له‌تافێ ده‌و - بیگونا گریا له‌شه‌سێ خه‌و

Gûz werawer gûz, xurma binerxi rûj [Gûz we nirxi gûz – Xurma we nirxi rûj]
گووز وه‌راوه‌ر گووز، خورما بنه‌رخ ڕووژ

Gûr le gûrî dîyare
گوور له‌گووری دییاره‌

Gunakar minakar
گوناکار مناکار

H

He lêwa ser nekîş, ki mêykede hemam nîye!

!هه‌لێوا سه‌ر نه‌کیش، ک مێیکه‌ده‌هه‌مام نییه

HeLaLxwerî le kemdesîye
هه‌ڵاڵخوه‌ری له‌که‌مده‌سییه‌

Her ke we rê xwey
هه‌ر که‌وه‌ڕێ خوه‌ی

HeLwa? Dem şîrîn!
!هه‌ڵوا؟ ده‌م شیرین

Hemam we pif germew nîyew
هه‌مام وه‌پف گه‌رمه‌و نییه‌و

Her guLê bûwig dîri
هه‌ر گوڵێ بووگ دیرێ

Her ke we fikri xîşe, kûse we fikri rîşe
هه‌ر که ‌وه‌ فکر خیشه‌، کووسه ‌وه ‌فکر ڕیشه

Heya tikêge; (Er) tikya, şermê nîyemînêd
هه‌یا تکێگه‌؛ (ئه‌ر) تکیا، شه‌رمێ نییه‌مینێد

Heq bizini hil we lay bizini şaxdar nîyemênê
هه‌ق بزن هل وه‌ لای بزن شاخدار نییه‌مێنێ

Hec  ha deri maL xwed
هه‌ج ها ده‌ر ماڵ خوه‌د

Heyadar le heyay xwey tirsê; Bîheya üşê lêm tirsê
هه‌یادار له‌
هه‌یای خوه‌ی ترسێ؛ بی هه‌یا ئۊشێ لێم ترسێ

Heywaneyl le xişe wan, gurg tek deyde wer
هه‌یوانه‌یل له‌‌خشه‌‌وان، گورگ ته‌ک ده‌یده‌‌وه‌ر

Harege we xwey har bü, seg harîş girtey
هاره‌گه‌
‌وه‌‌خوه‌ی هار بۊ، سه‌گ هاریش گرته‌ی

Harege we xwey har bü – Lifê (lifanêg) eray pêa (peyda) bü
هاره‌گه
‌‌وه‌‌خوه‌ی هار بۊ – ڵفێ ئه‌رای پێیا بۊ

Ha seri kilig şeytanew
ها سه‌ر کلگ شه‌یتانه‌و

HamaLî wel kesig bike türey key le ti zîyagtir bîyaştû
هاماڵی وه‌ل که‌سگ بکه
‌‌تۊره‌ی که‌ی له‌‌ت زییاگتر بییاشتوو

HamaLî hem xaye tûway hem maye
هاماڵی هه‌م خایه‌
‌تووای هه‌م مایه‌

Hamey gawan hepûlike
هامه‌ی گاوان هه‌پوولکه‌

Hizar dûs keme, yê dişmen fires
هزار دووس که‌مه‌، یێ دشمه‌ن فره‌س

Hüç kes we duwa natye (nehatges) we nûr biçû (biçêd)
هۊچ که‌س وه‌
‌دووا ناتیه‌‌وه‌‌نوور بچوو

Hüç kes maL bira beş nîyekey, bêcge birajin
هۊچ که‌س ماڵ برا به‌ش نییه‌که‌ی، بێجگه‌‌براژن

Hûzi çill nefer u bini merr
هووز چل نه‌فه‌ر ئو بنێ مه‌ڕ

Hûkare (hukare) le gurg har bedtire
هووکاره
‌‌(هوکاره‌) له‌‌گورگ هار به‌دتره‌

Her aşê we şarê – Maseway we tarê
هه‌ر ئاشێ وه‌‌شارێ – ماسه‌وای وه‌‌تارێ

Her erzanê memerê dîrê – Her giranê, semerê dîrê
هه‌ر ئه‌رزانێ مه‌مه‌رێ دیرێ – هه‌ر گرانێ، سه‌مه‌رێ دیرێ

Her cayg aşe, tîkiL ferraşe
هه‌ر جایگ ئاشه‌، تیکڵ فه‌ڕاشه‌

Her cilê çefte hini ga bûre
هه‌ر جلێ چه‌فته
‌‌هن گا بووره‌

Her cemkerê, şenkerê ha şûnê
هه‌ر جه‌مکه‌رێ، شه‌نکه‌رێ ها شوونێ

Her çê heqe, wişk u reqe
هه‌ر چێ هه‌قه‌، وشک ئو ڕه‌قه‌

Her çê gird nîşim, wiLawa bûm
هه‌ر چێ گرد نیشم، وڵاوا بووم

Her çê le kîsi me biçû, le kîsey xelîfe çû
هه‌ر چێ له‌‌کیس مه‌‌بچوو، له‌‌کیسه‌ی خه‌لیفه‌‌چوو

Her çê le müş bikefêdew hewane dirre
هه‌ر چێ له‌‌مۊش بکه‌فێده‌و هه‌وانه‌‌دڕه‌

Her çê ha digan, ha le gûwan
هه‌ر چێ ها دگان، ها له‌‌گووان

Her çê ha le zatid, derîxê meke
هه‌ر چێ ها له‌
‌زاتد، ده‌ریخێ مه‌که‌

Hersey zêw fires – Qewr we enazes
هه‌رسه‌ی زێو فره‌س – قه‌ور وه‌
‌ئه‌نازه‌س

Her sêwiL zerdig Elaxan nîye
هه‌ر سێوڵ زه‌ردگ ئه‌لاخان نییه‌

Her ke üşê dü xeregey çefte, yey tûrê
هه‌ر که‌
‌ئۊشێ دۊ خه‌ره‌گه‌ی چه‌فته‌، یه‌ی توورێ

Her ke bişnewê deng u dawiman – Dî bar nîyetyerê we asîyawman
هه‌ر که‌
‌بشنه‌وێ ده‌نگ ئو داومان – دی بار نییه‌تیه‌رێ وه‌‌ئاسییاومان

Her ke tûrya, beşê xurya
هه‌ر که
‌‌تووریا، به‌شێ خوریا

Her ke xesürey ma dîrê – çiman ciftê ga dîrê
هه‌ر که
‌‌خه‌سۊره‌ی ما دیرێ – چمان جفتێ گا دیرێ

Her ke dere daLanîyim – Her ke xere paLanîyim
هه‌ر که‌‌ده‌ره‌‌داڵانییم – هه‌ر که‌‌خه‌ره‌‌پاڵانییم

Her kes bîgane bikerê we xîş – Beyde bani ser her du desi wîş (xîş??)
هه‌ر که‌س بیگانه
‌‌بکه‌رێ وه‌‌خیش – به‌یده‌‌بان سه‌ر هه‌ر دو ده‌س ویش

Her kes refîqi Heme reş mayû – Ya ger wicaxi kûr, ya bîbeş meyû
هه‌ر که‌س ڕه‌فیق هه‌مه‌
‌ڕه‌ش مایوو – یا گه‌ر وجاخ کوور، یا بیبه‌ش مه‌یوو

Her kes der kefê, wer kefê
هه‌ر که‌س ده‌ر که‌فێ، وه‌ر که‌فێ

Her kes we qisyey jin mekey hewa – Derdi ew jine we kûLê kewa
هه‌ر که‌س وه‌‌قسیه‌ی ژن مه‌که‌ی هه‌وا – ده‌رد ئه‌و ژنه‌‌وه‌‌کووڵێ که‌وا

Her kes haw-minûsi kesi xas meyû – Ya xase meyû, ya xasnase meyû
هه‌ر که‌س هاومنووس که‌س خاس مه‌یوو – یا خاسه‌‌مه‌یوو، یا خاسناسه‌‌مه‌یوو

Her ke le maL çü, le ixtîyar çü
هه‌ر که‌
‌له‌‌ماڵ چۊ، له‌‌ئختییار چۊ

Her ke nişte lay hîze, çewr bû – Her ke nişte lay dêze, dêzew bû
هه‌ر که‌‌نشته‌‌لای هیزه‌، چه‌ور بوو – هه‌ر که‌‌نشته‌‌لای دێزه‌، دێزه‌و بوو

Her ke we temay xaLû memû bû – Şewekî bînan, êware bîdû
هه‌ر که‌‌وه‌‌ته‌مای خاڵوو مه‌موو بوو – شه‌وه‌کی بینان، ئێواره‌‌بیدوو

Her ke we seng u meni xwey
هه‌ر که‌‌وه‌‌سه‌نگ ئو مه‌ن خوه‌ی

Her gûrê le gûreyl dür bû, wefir qulê birrê
هه‌ر گوورێ له‌
‌گووره‌یل دۊر بوو، وه‌فر قولێ بڕێ

Her melê zewaL melêge
هه‌ر مه‌لێ زه‌واڵ مه‌لێگه‌

Herre we fîşi faş – Têşe we xwid tiraş
هه‌ڕه‌
‌وه‌‌فیش فاش – تێشه‌‌وه‌‌خود تراش

Heft miştim le heşt deyştim çûLtire
هه‌فت مشتم له‌
‌هه‌شت ده‌یشتم چووڵتره‌

Heft milûr le dewri yey genim aw xwey
هه‌فت ملوور له‌‌ده‌ور یه‌ی گه‌نم ئاو خوه‌ی

Hegi tengide we misewî daLigid büş kake
هه‌گێ ته‌نگده‌
‌وه‌‌مسه‌وی داڵگد بۊش کاکه‌

Hegi daştim, xasege u xaLû – Hegi nîyaştim, gûş-qute u yarû
هه‌گێ داشتم، خاسه‌گه
‌‌ئو خاڵوو – هه‌گێ نییاشتم، گووشقوته‌‌ئو یاروو

HeLperge nîyezanê, üşê: Hisaregedan çefte!
!هه‌ڵپه‌رگه
‌‌نییه‌زانێ، ئۊشێ: هساره‌گه‌دان چه‌فته‌

HeLmetê le mîyetê xastire
هه‌ڵمه‌تێ له
‌‌مییه‌تێ خاستره‌

HeLegerdîker, hüç meker, nîşteca u fireker
هه‌ڵه‌گه‌ردیکه‌ر، هۊچ مه‌که‌ر، نیشته‌جا ئو فره‌که‌ر

Hem xuda tûway hem xurma
هه‌م خودا تووای هه‌م خورما

Hem xer sûwarî, hem maL xaLû
هه‌م خه‌ر سوواری، هه‌م ماڵ خاڵوو

Hemey maLegem kutê qalîye – Bixemey ewla, îlay xalîye
هه‌مه‌ی ماڵه‌گه‌م کوتێ قالییه‌– بخه‌مه‌ی ئه‌ولا، ئیلای خالییه‌

Hew hew key, çew dişmen kûr key
هه‌و هه‌و که‌ی، چه‌و دشمه‌ن کوور که‌ی

Heyşt bû, le mişt bû – Nek nû bû le kinişt bû
هه‌یشت بوو، له‌‌مشت بوو – نه‌ک نوو بوو له‌‌کنشت بوو

Hey le tep u wey le dü – Bira xase ne cûr şû
هه‌ی له‌‌ته‌پ ئو وه‌ی له‌‌دۊ – برا خاسه‌‌نه‌‌جوور شوو

Hîç kam-man le hîç kam-man negrîm tawan – Yekê bûde luwîne, yekê we gawan
هیچ کاممان له‌‌هیچ کاممان نه‌گریم تاوان – یه‌کێ بووده‌‌لووینه‌، یه‌کێ وه‌‌گاوان

I

Imrû le mine, sûwa le tine

ئمروو له‌منه‌، سووا له‌تنه

Î

Î mirîje, rêy dirîje

ئی مریژه‌، ڕێی دریژه

Î aşe we î kasewa nîyeresê
ئی ئاشه‌ وه ‌ئی کاسه‌وا نییه‌ره‌سێ

Î bene le benîxan birryaye
ئی به‌نه ‌له ‌به‌نیخان بڕیایه‌

Î xere new xerêtir – PaLanê kem we rengêtir
ئی خه‌ره ‌نه‌و خه‌رێتر – پاڵانێ که‌م وه‌ ڕه‌نگێتر

Î xeüre fire aw kîşê
ئی خه‌ۊره ‌فره‌ ئاو کیشێ

Î dese we cî ew desege nîyewirrin
ئی ده‌سه ‌وه‌ جی ئه‌و ده‌سه‌گه ‌نییه‌وڕن

Î rawe eray rûwîye
ئی ڕاوه‌ ئه‌رای ڕووییه‌

Îra new îratir – Î kene new, kenêtir
ئیرا نه‌و ئیراتر – ئی که‌نه‌ نه‌و، که‌نێتر

Î nane wew (we û/ew) rüne
ئی نانه‌ وه‌و ڕۊنه‌

J

Jijû üşê: Le minaLi me nermtir kî dîye?

ژژوو ئۊشێ: له‌مناڵ مه‌نه‌رمتر کی دییه‌؟

Jin bennase, mêre karger
ژن به‌نناسه‌، مێره‌
کارگه‌ر

Jini bî şü, kemçigi bî dü
ژن بی شۊ، که‌مچگێ بی دۊ

Jinê xêz bixerey çem, dawanê terr nîyew
ژنێ خێز بخه‌ره‌ی چه‌م، داوانێ ته‌ڕ نییه‌و

Jin le müş tirsê,müş le pişî, pişî le sey, sey le pîya u pîya le jin
ژن له‌
مۊش ترسێ،مۊش له‌پشی، پشی له‌سه‌ی، سه‌ی له‌پییا ئو پییا له‌ژن

Jin mexwaz eger düyeti qecer bû – Qert meke eger wade le qîyamet bû
ژن مه‌خواز ئه‌گه‌ر دۊیه‌ت قه‌جه‌ر بوو – قه‌رت مه‌که
‌ئه‌گه‌ر واده‌له‌قییامه‌ت بوو

Jin nîyeçûde pişti bira – Çûde pişti şü
ژن نییه‌چووده‌ پشت برا – چووده‌ پشت شۊ

K

Kabra le xweşî pay zêw negird

کابرا له‌خوه‌شی پای زێو نه‌گرد

Kase erê kû eçê, we şûn kuçLe
کاسه‌ئه‌رێ کوو ئه‌چێ، وه‌شوون کوچڵه

Kem buxwe, hemîşe buxwe [Kem bixwe, dayim bixwe]
که‌م بخوه‌، هه‌میشه‌بخوه

Kem çewê birijin
که‌م چه‌وێ برژن

Kemçig dü dêri
که‌مچگ دۊ دێرێ

Kuçig eger seyînî, paL bi pîyew
کوچگ ئه‌گه‌ر سه‌یینی، پاڵ بێ پییه‌و

Kuçig le şûn xwey seyîne
کوچگ له‌شوون خوه‌ی سه‌یینه

Küye we küye narisi , ayim we ayim erisi
کۊیه‌وه‌کۊیه‌نارسێ ، ئایم وه‌ئایم ئه‌رسێ

Kûzeçî le kûze şikyag aw exwa
کووزه‌چی له‌ کووزه‌ شکیاگ ئاو ئه‌خوا

Kard resî we siqan
کارد ڕه‌سی وه‌سقان

Kar kirdini xer u xwardini yabû
کار کردن خه‌ر ئو خواردن یابوو

Kari gen meke u le xuda meLaLikye
کار گه‌ن مه‌که
‌ئو له‌خودا مه‌ڵاڵکیه‌

Kar u ceng bayed we ayimi şêt bikeydê
کار ئو جه‌نگ بایه‌د وه‌ئایمێ شێت بکه‌یدێ

Karê bike baba kirdü - KemêL risü aba kirdü
کارێ بکه‌بابا کردۊ - که‌مێڵ ڕسۊ ئابا کردۊ

Karê ki eweLê nihat keft, axirê şerre
کارێ ک ئه‌وه‌ڵێ نهات که‌فت، ئاخرێ شه‌ڕه‌

Kasey pirr, dûsî maLe
کاسه‌ی پڕ، دووسی ماڵه‌

Kasêg beşi me tê newd, demi bûde xwar
کاسێگ به‌ش مه‌تێ نه‌ود، ده‌مێ بووده‌خوار

Kasêg ki kêwanû bişiknidê, dengi nîyetê
کاسێگ ک کێوانوو بشکندێ، ده‌نگێ نییه‌تێ

KaLa we eqdi baLa
کاڵا وه
‌ئه‌قد باڵا

KaLig xwerî ya bûsan şarrû kerî?
کاڵگ خوه‌ری یا بووسان شاڕوو که‌ری؟

Kawlî gan we kawlî nîyeyd
کاولی گان وه‌کاولی نییه‌ید

Kişt le mişte
کشت له‌
مشته‌

Kişe kişe pûpe reşe - Mêman yey şew, du şew xweşe
کشه‌
کشه‌پووپه‌ڕه‌شه‌مێمان یه‌ی شه‌و، دو شه‌و خوه‌شه‌

KiLawman bûde yekê
کڵاومان بووده‌
یه‌کێ

KiLawê we la rasew dirryas
کڵاوێ وه‌لا ڕاسه‌و دڕیاس

KiLawê wey ( we î) awe nîyexüsê
کڵاوێ وه‌ی ئاوه‌نییه‌خۊسێ

Kuçig ew hüri diz mexe
کوچگ ئه‌و هۊر دز مه‌خه‌

Kuçganê yey sac seryan deyde yekew
کوچگانێ یه‌ی ساج سه‌ریان ده‌یده‌
یه‌که‌و

Kûr ta mirê (emrê) we temay çewe
کوور تا مرێ وه‌
ته‌مای چه‌وه‌

Kurri bîxawin jare - Düyeti bîxawin hare
کوڕ بیخاون ژاره‌دۊیه‌ت بیخاون هاره‌

Kurr çi le sûware çi le qûnaxe, ferxê neyrê
کوڕ چ له‌
سوواره‌چ له‌قووناخه‌، فه‌رخێ نه‌یرێ

Kurri xas u düyeti xas le wiLati xweyan nîyederçin
کوڕ خاس ئو دۊیه‌ت خاس له‌
وڵات خوه‌یان نییه‌ده‌رچن

Kûre xweşe? Ewre ki diL xweşe!
کووره‌
خوه‌شه‌؟ ئه‌وره‌ک دڵ خوه‌شه‌!

Kul darê guL keyd weLam berr nîyegrêd
کول دارێ گوڵ که‌ید وه‌ڵام به‌ڕ نییه‌گرێد

Kûs xase; KûseLkûs gene
کووس خاسه‌؛ کووسه‌ڵکووس گه‌نه‌

Kul karê terze - Şadî şîwen ferze
کول کارێ ته‌رزه‌شادی شیوه‌ن فه‌رزه‌

Kul melê gûştxwere, gurg bed nawe
کول مه‌لێ گووشتخوه‌ره‌، گورگ به‌د ناوه‌

KuLe tirrî, beşi xwey birrî
کوڵه‌‌تڕی، به‌ش خوه‌ی بڕی

KeçeL er dermanker bîyad – Seri xwey derman kirdya
که‌چه‌ڵ ئه‌ر ده‌رمانکه‌ر بییاد – سه‌ر خوه‌ی ده‌رمان کردیا

KeçeL ganey u bê minnetê ken
که‌چه‌ڵ گانه‌ی ئو بێ مننه‌تێ که‌ن

Kerr du car xenêd
که‌ڕ دو جار خه‌نێد

Kes pena nîyeweyde sayey nizm
که‌س په‌نا نییه‌وه‌یده‌
‌سایه‌ی نزم

Kes we dû xwey nîyeüşê (nayjê) tirş
که‌س وه‌
‌دوو خوه‌ی نییه‌ۊشێ ترش

Kesê çene kiLaw-birryay tengê nîye
که‌سێ چه‌نه‌
‌کڵاوبرریای ته‌نگێ نییه‌

Kesê keL kuşê, bawgi keL kuştü
که‌سێ که‌ڵ کوشێ، باوگێ که‌ڵ کوشتۊ

Kesê mangay wişk êwet nîyekey
که‌سێ مانگای وشک ئێوه‌ت نییه‌که‌ی

Keftimese naweyn esp u şitir
که‌فتمه‌سه ‌ناوه‌ین ئه‌سپ ئو شتر

KeLeşêr neweL wext bixwenê, seri xwey xweyd
که‌ڵه‌شێر نه‌وه‌ڵ وه‌خت بخوه‌نێ، سه‌ر خوه‌ی خوه‌ید

KeLêg le her küyeyg gûşt bigrê, lew küye daneydey
که‌ڵێگ له‌ هه‌ر کۊیه‌یگ گووشت بگرێ، له‌و کۊیه‌ دانه‌یده‌ی

KeLên aw rişnêd, büçig paxiş keyd
که‌ڵێن ئاو ڕشنێد، بۊچگ پاخش که‌ید

KeLên aw rişnê, büçig pay sirr bey
که‌ڵێن ئاو ڕشنێ، بۊچگ پای سڕ به‌ی

Kem-beş büd, bê-beş neüd
که‌مبه‌ش بۊد، بێ به‌ش نه‌ۊد

Kengiri payîz binê qeüe – Xesüre tirrê, tawani weüe
که‌نگر پاییز بنێ قه‌ۊیه‌– خه‌سۊره‌ تڕێ، تاوان وه‌ۊیه‌

Kengiri kaL, bin dîrê – Düyetê keyxuda, gun dîrê
که‌نگر کاڵ، بن دیرێ – دۊیه‌تێ که‌یخودا، گون دیرێ

Kengir u mas we wadey xwey
که‌نگر ئو ماس وه‌ واده‌ی خوه‌ی

Kew le kewî kefê, le sersextî nîyekefê
که‌و له‌ که‌وی که‌فێ، له‌ سه‌رسه‌ختی نییه‌که‌فێ

Kew le keher kem nîye
که‌و له‌ که‌هه‌ر که‌م نییه‌

Kewê xase, le weraweri kew bişaqinê
که‌وێ خاسه‌، له‌ وه‌راوه‌ر که‌و بشاقنێ

KeykeLan le maL nîye, müş cîki cak key
که‌یکه‌ڵان له‌ ماڵ نییه‌، مۊش جیک جاک که‌ی

Key le xwed neü, kêan (Kîyan => keydan?),) le xwed bü
که‌ی له‌ خوه‌د نه‌ۊ، کێیان له ‌خوه‌د بۊ

Key le kêan (kîyan => keydan), ney le şûwan
که‌ی له‌ کێیان، نه‌ی له‌ شووان

Keywanû sêre – Nan kirdinê dîre
که‌یوانوو سێره‌– نان کردنێ دیره‌

KîseL we nezer xa heLgirê
کیسه‌ڵ وه‌ نه‌زه‌ر خا هه‌ڵگرێ

Kîyerdi jîri werr
کییه‌ردێ ژیرێ وه‌ڕ

Kîyerdi jîri werr; Ya werr dirrê, ya zig xawini werr
کییه‌ردێ ژیرێ وه‌ڕ؛ یا وه‌ڕ دڕێ، یا زگ خاونێ وه‌ڕ

Kîyenê xase, xwey aw bizay
کییه‌نێ خاسه‌، خوه‌ی ئاو بزای

Kuçig exade nûway diz
کوچگ ئه‌خاده‌نووای دز

L

Le nûkase [Nûkîse] qert neke - eger qert kirdî, xerci neke

له‌نووکاسه‌قه‌رت نه‌که‌ئه‌گه‌ر قه‌رت کردی، خه‌رج نه‌که

Le şitir dür bixef – Xaw heLpeLe neün
له‌شتر دۊر بخه‌ف – خاو هه‌ڵپه‌ڵه‌نه‌ۊن

Le qatir pirsîn kî bawgide? Wet esp xaLûme!
!
له‌قاتر پرسین کی باوگده‌؟ وه‌ت ئه‌سپ خاڵوومه‌

Lat xase, lati qûz gene
لات خاسه‌، لات قووز گه‌نه‌

Laf herçê küyenetire (Kûwanetire), aLûşê fêştire
لاف هه‌رچێ کۊیه‌نه‌تره‌،ئاڵووشێ فێشتره‌

La le bani leş birrney
لا له ‌بان له‌ش بڕنه‌ی

Laney mûrî (mirüj) we şewnimê wêrane
لانه‌ی مووری وه‌ شه‌ونمێ وێرانه‌

Liki lay gêe (gede)
لک لای گێیه‌

Linge kiLaşê le dêwaxan nêmete
لنگه‌ کڵاشێ له ‌دێواخان نێمه‌ته‌

Luqmey qeü hem dem dirrêd hem qing dirrêd
لوقمه‌ی قه‌ۊ هه‌م ده‌م دڕێد هه‌م قنگ دڕێد

Lüyetê na qingi birêneyg (birehnê = lüyet), wet sitrid pûşim
لۊیه‌تێ نا قنگ برێنه‌یگ، وه‌ت سترد پووشم

Le agir xuLekû kefêdew
له ‌ئاگر خوڵه‌کوو که‌فێده‌و

Le bin gurdewa birryey
له ‌بن گورده‌وا بڕیه‌ی

Le bû tissi xwey tûrî (tûrya)
له ‌بوو تس خوه‌ی تووری

Le perende pûrr, le çerende ahû
له ‌په‌ره‌نده‌ پووڕ، له‌چه‌ره‌نده‌ ئاهوو

La cayig aw hes, zêw nîye – La cayig ki zêw hes, aw nîye
لا جایگ ئاو هه‌س، زێو نییه‌– ڵا جایگ ک زێو هه‌س، ئاو نییه‌

Le cayg pa eLgir ki pîyeL le pişti serid nerrimê
له‌ جایگ پا ئه‌ڵگر ک پییه‌ڵ له ‌پشت سه‌رد نه‌ڕمێ

Le cüye direw bike ta newbey genim tîyê
له‌ جۊیه ‌دره‌و بکه ‌تا نه‌وبه‌ی گه‌نم تییێ

Le çingi heLing derçü, kefte çingi peLing
له‌ چنگ هه‌ڵنگ ده‌رچۊ، که‌فته‌ چنگ په‌ڵنگ

Le xusey maL hawsa menê xûwa xward
له‌ خوسه‌ی ماڵ هاوسا مه‌نێ خووا خوارد

Le dûzex bijyey we azad, ne le beheyşt bijyey we newker
له ‌دووزه‌خ بژیه‌ی وه‌ ئازاد، نه ‌له‌ به‌هه‌یشت بژیه‌ی وه‌ نه‌وکه‌ر

Le dür dîlber, le nizîk zîlber
له ‌دۊر دیلبه‌ر، له‌ نزیک زیلبه‌ر

Le delak pirsî: Ser terr key(d)?
له‌ ده‌لاک پرسی: سه‌ر ته‌ڕ که‌ی؟

Le rûj kake, le şew wa (waz) ke
له ‌ڕووژ کاکه‌، له ‌شه‌و وا که‌

Le rûjêga me bîme xaLû, tu xwarza – nexwardime nani ser aza
له‌ ڕووژێگا مه ‌بیمه‌ خاڵوو، تو خوارزا – نه‌خواردمه ‌نان سه‌ر ئازا

Le jini şelîte u segi har bitirs
له ‌ژن شه‌لیته ‌ئو سه‌گ هار بترس

Le jêri wêjingew rey bû
له‌ ژێر وێژنگه‌و ڕه‌ی بوو

Le rîşi birrê deyde sêwiLê
له ‌ڕیشێ بڕێ ده‌یده‌ سێوڵێ

Le zimsan kunayg çene çew gayig, çene leş gayig serma kîşê
له ‌زمسان کونایگ چه‌نه‌ چه‌و گایگ، چه‌نه‌ له‌ش گایگ سه‌رما کیشێ

Leş lare, ser salare
له‌ش لاره‌، سه‌ر سالاره‌

Le şêr u şêt tirsyan mane?
له ‌شێر ئو شێت ترسیان مانه‌؟

Le eqL keftîye, weLam le esL nekeftîye
له ‌ئه‌قڵ که‌فتییه‌، وه‌ڵام له ‌ئه‌سڵ نه‌که‌فتییه‌

Le kiLawe xirawe xezîne cemew bike
له‌ کڵاوه‌ خراوه‌ خه‌زینه‌ جه‌مه‌و بکه‌

Le kul ewrê nîyewarê
له ‌کول ئه‌ورێ نییه‌وارێ

Le kere kirdey rüni xaLis
له‌ که‌ره‌ کرده‌ی ڕۊن خاڵس

Le kîsey xelîfe bexşê
له ‌کیسه‌ی خه‌لیفه‌ به‌خشێ

Le maL nezanist lîtige bikey, çîye maLeyl aş kird!
!له ‌ماڵ نه‌زانست لیتگه ‌بکه‌ی، چییه ‌ماڵه‌یل ئاش کرد

Le naw kûreyl, tîl-gayane çewe
له ‌ناو کووره‌یل، تیلگایانه‌ چه‌وه‌

Lewre tengime, resinim kefêde girye (gire)
له‌وره‌ ته‌نگمه‌، ڕه‌سنم که‌فێده‌ گریه‌

Le her cayg dêze dîd cilê bigrew
له‌ هه‌ر جایگ دێزه‌ دید جلێ بگره‌و

Le her layga wa bayd, şen key
له‌ هه‌ر لایگا وا باید، شه‌ن که‌ی

Ley la ser kutim, lew la ser kutim – Be we dîyari ser u sekwitim
له‌ی لا سه‌ر کوتم، له‌و لا سه‌ر کوتم – به ‌وه‌ دییار سه‌ر ئو سه‌کوتم

Lêxerû pes (pez,kawir) dirîje
لێخه‌روو په‌س دریژه‌

Lêxerû xwey pêçyeyde pêa
لێخه‌روو خوه‌ی پێچیه‌یده‌ پێیا

Lêw le bani liçi hişk bîye
لێو له‌بانێ لچێ هشک بییه‌

M

MaLid eger le şîşes, kuçig mexe le hewsa

ماڵد ئه‌گه‌ر له‌شیشه‌س، کوچگ مه‌خه‌له‌هه‌وسا

Mar bedi le pünge hat, pünge çü le der kunagey sewz bî
مار به‌دێ له‌پۊنگه‌هات، پۊنگه‌چۊ له‌ده‌ر کوناگه‌ی سه‌وز بی

Margezyag le ben sîye we çermig rixi eçi
مارگه‌زیاگ له‌به‌ن سییه‌وه‌چه‌رمگ ڕخێ ئه‌چێ

Me çe eyjim, Temüre çe eyjnewi (Me çe mûşim, Temüre çe mejeni)
(مه‌چه‌ئه‌یژم، ته‌مۊره‌چه‌ئه‌یژنه‌وێ (مه‌چه‌مووشم، ته‌مۊره‌چه‌مه‌ژه‌نێ

Melîçig buxwe, mecükin
مه‌لیچگ بوخوه‌، مه‌جۊکن

Minakar, gunakar
مناکار، گوناکار

Miymûn netwanist bireqsi, wet zêwege çefte
میموون نه‌توانست بره‌قسێ، وه‌ت زێوه‌گه‌چه‌فته‌

Me üşim aw nîye, ew üşê bikerey lîtige
مه‌ ئۊشم ئاو نییه‌، ئه‌و ئۊشێ بکه‌ره‌ی لیتگه‌

Me üşim nêre, ew üşê bûşey (mjölka)
مه‌ ئۊشم نێره‌، ئه‌و ئۊشێ بووشه‌ی

Maçid nîyetwam, kefi yerid bixe la
ماچد نییه‌توام، که‌ف یه‌رد بخه‌لا

Mar eray jini beyzewan qey key
مار ئه‌رای ژن به‌یزه‌وان قه‌ی که‌ی

Mar guna keyd, tawanê marmülig deyd
مار گونا که‌ید، تاوانێ مارمۊلگ ده‌ید

Mar mar xwey
مار مار خوه‌ی

Mar herçê pêç xwey, ras çûde kunawa
مار هه‌رچێ پێچ خوه‌ی، ڕاس چووده ‌کوناوا

Mas bün u qeçig bigir
ماس بۊن ئو قه‌چگ بگر

Masî le derya qîmet key
ماسی له‌ ده‌ریا قیمه‌ت که‌ی

MaL eray gîyane ya gîyan eray maLe
ماڵ ئه‌رای گییانه‌ یا گییان ئه‌رای ماڵه‌

MaL-birryay le birayş ha şek
ماڵبڕیای له‌ برایش ها شه‌ک

MaLi berzi bîçîyerek – Çîyerek têd nîye berzî we derek
ماڵ به‌رز بیچییه‌ره‌ک – چییه‌ره‌ک تێد نییه‌ به‌رزی وه ‌ده‌ره‌ک

MaLi bîxawin, diz tema lê keyd
ماڵ بیخاون، دز ته‌ما لێ که‌ید

MaLi heram kû neyrê
ماڵ هه‌رام کوو نه‌یرێ

MaLi xwed qayim bike u sey maL hawsa we diz meke
ماڵ خوه‌د قایم بکه‌ ئو سه‌ی ماڵ هاوسا وه‌ دز مه‌که‌

MaLi xwey pê bifrûş
ماڵ خوه‌ی پێ بفرووش

MaLi xeLkan – Ta liçi keLkan
ماڵ خه‌ڵکان – تا لچێ که‌ڵکان

MaLi di (du) kêwanû – Xakê tîyey ta zanû
ماڵ د کێوانوو – خاکێ تییه‌ی تا زانوو

MaLi dinya tîyeyda, bira nîyetîyeyda!
!ماڵ دنیا تییه‌یدا، برا نییه‌تییه‌یدا

MaLi sifîd eray rûji sîyes
ماڵ سفید ئه‌رای ڕووژ سییه‌س

MaL girim küye wêrane – Küye girim maL wêrane
ماڵ گرم کۊیه‌ وێرانه‌– کۊیه‌ گرم ماڵ وێرانه‌

MaL le tê nîye kute qurûşê – Weüla ha le tê he çûpî kîşê
ماڵ له‌ تێ نییه‌ کوته ‌قورووشێ – وه‌ۊلا ها له‌ تێ هه‌ چووپی کیشێ

MaL le çaL, maL xawin le dîyar
ماڵ له‌ چاڵ، ماڵ خاون له‌ دییار

MaL le deri kunay mar sazê
ماڵ له ‌ده‌ر کونای مار سازێ

MaL le maL zîyaye, gîyan le gîyan zîyay nîye
ماڵ له ‌ماڵ زییایه‌، گییان له ‌گییان زییای نییه‌

MaL lew mînge nemen
ماڵ له‌و مینگه ‌نه‌مه‌ن

MaLi mift dêan (digan) nîyeşkinê
ماڵ مفت دێیان نییه‌شکنێ

MaL we saw maL herame?
ماڵ وه ‌ساو ماڵ هه‌رامه‌؟

MaL we mêmanew xweşe
ماڵ وه‌ مێمانه‌و خوه‌شه‌

MaL herçê, mêman herçê
ماڵ هه‌رچێ، مێمان هه‌رچێ

Mamir aw xwey rü le xuda keyd
مامر ئاو خوه‌ی ڕۊ له‌خودا که‌ید

Mamiri kûrey le kû xa keyd?
مامر کووره‌ی له ‌کوو خا که‌ید؟

Mamir keçeL bû, he xa bikeyd
مامر که‌چه‌ڵ بوو، هه‌ خا بکه‌ید

Mamiri wirsî, xermani aw birdê dünêde xaw
مامر ورسی، خه‌رمانێ ئاو بردێ دۊنێده‌ خاو

Manga le daxi wiLax pîr bû
مانگا له‌ داخ وڵاخ پیر بوو

Manga we dizîyew keL girê we aşkira zayid
مانگا وه‌ دزییه‌و که‌ڵ گرێ وه‌ ئاشکرا زاید

Manga we gûrew dîme, ga we gûrew neyme
مانگا وه‌ گووره‌و دیمه‌، گا وه‌ گووره‌و نه‌یمه‌

Mang we çew düniney, we kilig işarey ken
مانگ وه‌ چه‌و دۊننه‌ی، وه‌ کلگ ئشاره‌ی که‌ن

Me büşim u tu nejnefî – Terenenî hey terenenî
مه‌ بۊشم ئو تو نه‌ژنه‌فی – ته‌ره‌نه‌نی هه‌ی ته‌ره‌نه‌نی

Me çe müşim, sazim çe mejenê
مه‌ چه‌ مۊشم، سازم چه‌ مه‌ژه‌نێ

Me xan u tu xan, kî hewLege biranê?
مه‌ خان ئو تو خان، کی هه‌وڵه‌گه‌ برانێ؟

Mirdê (mirdig) beşê zinê (zênig) xwer
مردێ به‌شێ زنێ خوه‌ر

Mirdê, çi le maL bû çi le çaL
مردێ، چ له ‌ماڵ بوو چ له ‌چاڵ

Mirdê u zinê we aw pakew bûn
مردێ ئو زنێ وه‌ ئاو پاکه‌و بوون

Mişt we mili direwşa kutê
مشت وه‌ مل دره‌وشا کوتێ

Mi ki eram hes nani miftê – Era bikem ga u ciftê
م ک ئه‌رام هه‌س نان مفتێ – ئه‌را بکه‌م گا ئو جفتێ

Me kirdimey desey guL – DiL-aza hawirdey jîri mil
مه‌ کردمه‌ی ده‌سه‌ی گوڵ – دڵ ئازا هاورده‌ی ژیر مل

Me gûşt xwem, tu her büj kawlî kawlî
مه‌ گووشت خوه‌م، تو هه‌ر بۊژ کاولی کاولی

Me lew cenge neyme, weLam desbirdê zanim
مه ‌له‌و جه‌نگه‌ نه‌یمه‌، وه‌ڵام ده‌سبردێ زانم

MinaL awmaLiki deyşte
مناڵ ئاوماڵکێ ده‌یشته‌

MinaL ta negîrê, memig we demê nîyenen (nanen)
مناڵ تا نه‌گیرێ، مه‌مگ وه ‌ده‌مێ نییه‌نه‌ن

MinaL nû-pa, nû (nüye) nefer le pa xeyd
مناڵ نووپا، نوو نه‌فه‌ر له ‌پا خه‌ید

Minêde desmaLê weü
منێده ‌ده‌سماڵێ وه‌ۊ

Minêde sey şûni hewL
منێده‌ سه‌ی شوون هه‌وڵ

Minêde şemamey desi xirs
منێده‌ شه‌مامه‌ی ده‌س خرس

Minêde qapi qumarxane
منێده‌ قاپ قومارخانه‌

Minêde keşki weri xwer
منێده‌ که‌شک وه‌ر خوه‌ر

Minêde gurçig ga
منێده ‌گورچگ گا

Minêde wirîskey wen
منێده‌ وریسکه‌ی وه‌ن

Minê we pirêzê gen besyay
منێ وه ‌پرێزێ گه‌ن به‌سیای

Minê we terkey jêr dêwiL
منێ وه‌ ته‌رکه‌ی ژێر دێوڵ

Minê we xeri naw xuLekûwan
منێ وه‌ خه‌ر ناو خوڵه‌کووان

Minê we dari pütar
منێ وه‌ دارێ پۊتار

Minê we dani seri sac
منێ وه‌ دانێ سه‌رێ ساج

Minê we sema gurg
منێ وه‌ سه‌ما گورگ

Minê we ser ser peçye
منێ وه‌ سه‌ر سه‌ر په‌چیه‌

Minê we qejyeLê
منێ وه ‌قه‌ژیه‌ڵێ

Minê we kwirdi (kurd?)dû ney, we engüri aw ney
منێ وه‌ کوردێ دوو نه‌ی، وه‌ ئه‌نگۊر ئاو نه‌ی

Minê we kesê, şeker le jîri aw bişarêda
منێ وه‌ که‌سێ، شه‌که‌ر له‌ ژیر ئاو بشارێدا

Minê we kêwanû dû rişyay
منێ وه‌ کێوانوو دوو ڕشیای

Minê we gay bine
منێ وه ‌گای بنه‌

Minê we gûri ma
منێ وه‌ گوور ما

Minê we mîyey peyxember
منێ وه ‌مییه‌ی په‌یخه‌مبه‌ر

Minê we nani sacî
منێ وه‌ نان ساجی

Müş wete mar – Le tu gaz, le me baz
مۊش وه‌ ته‌مار – له ‌تو گاز، له‌ مه‌باز

Mûri nûway derwenê
موور نووای ده‌روه‌نێ

Me we fedat bûm kilge lise – Tu büde ründar u me we rüni dize
مه‌ وه ‌فه‌دات بووم کلگه ‌لسه‌– تو بۊده‌ ڕۊندار ئو مه ‌وه‌ ڕۊن دزه‌

Mexene pêm, meke şay – Mine meçim, tunîş may (mayd/ministid)
مه‌خه‌نه‌ پێم، مه‌که‌ شای – منه ‌مه‌چم، تونیش مای

Merd şü neyrê, qert şüye
مه‌رد شۊ نه‌یرێ، قه‌رت شۊیه‌

Merdim berq girêdey, îme çirax müşî
مه‌ردم به‌رق گرێده‌ی، ئیمه ‌چراخ مۊشی

Merdim dam neyda, bulbuil girêd; îme bûrecerre
مه‌ردم دام نه‌یدا، بولبول گرێد؛ ئیمه‌ بووره‌ جه‌ڕه‌

Mezey lüti, xake
مه‌زه‌ی لۊتێ، خاکه‌

Meşke pêm jenêd, pêm nîyedakeyd
مه‌شکه ‌پێم ژه‌نێد، پێم نییه‌داکه‌ید

Meke, le sewr betire (bedtire)
مه‌که‌، له ‌سه‌ور به‌تره‌

Meli gûşt-xwer denüki çefte
مه‌ل گووشتخوه‌ر ده‌نۊکێ چه‌فته‌

Melüçig we seng u meni xwey
مه‌لۊچگ وه‌ سه‌نگ ئو مه‌ن خوه‌ی

Mel we gel xweşe
مه‌ل وه ‌گه‌ل خوه‌شه‌

Menê ard çen fetîr dirarê?
مه‌نێ ئارد چه‌ن فه‌تیر درارێ؟

Mey mar keyd?
مه‌ی مار که‌ید؟

Mîrati xer, hini kemtare
میراتێ خه‌ر، هن که‌متاره‌

Mîrati hawsa we hawsa birryey
میرات هاوسا وه‌ هاوسا بڕیه‌ی

Mêman xweşê we mêman nat, xawin-maL we herdigî (har skrivit d tror jag)
مێمان خوه‌شێ وه‌ مێمان نات، خاونماڵ وه‌ هه‌ردگی

Mêwani yê şewe, dûwagûy sed saLe
مێوان یێ شه‌وه‌، دووا گووی سه‌د ساڵه‌

Mîwe le şîrînî xwey, kirm deyde tê
میوه‌ له‌ شیرینی خوه‌ی، کرم ده‌یده‌تێ

Mîye êwet bikey, desid keyde rüna – Yetîm êwet bikeyd, desid deyde xüna
مییه‌ ئێوه‌ت بکه‌ی، ده‌سد که‌یده‌ ڕۊنا – یه‌تیم ئێوه‌ت بکه‌ید، ده‌سد ده‌یده‌ خۊنا

Mîye pa le werki xwey nîyeyd
مییه ‌پا له‌ وه‌رکێ خوه‌ی نییه‌ید

Mîye rün keyd, jin qing le qinî
مییه ‌ڕۊن که‌ید، ژن قنگ له ‌قنی

Mîyerê (Mîyerig) xwey le naw gü dîye
مییه‌رێ (مییه‌رگ) خوه‌ی له ‌ناو گۊ دییه‌

Mîyerê (Mîyerig) maL hawsa şew keney mil
مییه‌رێ ماڵ هاوسا شه‌و که‌نه‌ی مل

Mîyekutê le naw çaLigê dîrim – Xewer le düyetî daLigid dîrim
مییه‌کوتێ له‌ناو چاڵگێ دیرم – خه‌وه‌ر له‌دۊیه‌تی داڵگد دیرم

N

Ne keçeL xase ne muffî, tiff lerü î u lerü û

نه‌که‌چه‌ڵ خاسه‌نه‌موفی، تف له‌رۊ ئی ئو له‌رۊ ئوو

Nazid dîrim, zûrid neyrim
نازد دیرم، زوورد نه‌یرم

Nan eray nanewa, gûşt eray qesaw
نان ئه‌رای نانه‌وا، گووشت ئه‌رای قه‌ساو

Nan bêe (bide) sey, ne we sipLe
نان بێیه ‌سه‌ی، نه‌ وه‌ سپڵه‌

Nanit cüye bû, rüd genim bû
نانت جۊیه‌ بوو، ڕۊد گه‌نم بوو

Nanxweri sifre dirr
نانخوه‌رێ سفره‌ دڕ

Nanxweri me u gawani merdim
نانخوه‌رێ مه‌ ئو گاوانێ مه‌ردم

Nani xweme u küziLey kanî – hey mêmanî, hey mêmanî
نان خوه‌مه‌ ئو کۊزڵه‌ی کانی – هه‌ی مێمانی، هه‌ی مێمانی

Nani xwey we naw kuçig dirarê
نان خوه‌ی وه‌ ناو کوچگ درارێ

Nankut kutew bû, yekew nîyegrê
نانکوت کوته‌و بوو، یه‌که‌و نییه‌گرێ

Nan küyene (Kûwane) bû, dem nasêdey
نان کۊیه‌نه‌ (کوووانه‌) بوو، ده‌م ناسێده‌ی

Nani genim, zigi asinîn tûway
نان گه‌نم، زگ ئاسنین تووای

Nan gîr bikey aw – Aw gîr bikey caw
نان گیر بکه‌ی ئاو – ئاو گیر بکه‌ی جاو

Nani merdan we qertan
نان مه‌ردان وه ‌قه‌رتان

Nan, nani genim – Dîn, dîni Mamed
نان، نانێ گه‌نم – دین، دینێ مامه‌د

Nan we rü xawinmaLew (e)xwenê
نان وه ‌ڕۊ خاونماڵه‌و خوه‌نێ

Nanig xwardime wew rünew – Her bayis biçim wew şûnew
نانگ خواردمه ‌وه‌و ڕۊنه‌و – هه‌ر بایس بچم وه‌و شوونه‌و

Naw gurg beyd, hazire
ناو گورگ به‌ید، هازره‌

Naw xwey we derwenig şineftîye
ناو خوه‌ی وه‌ ده‌روه‌نگ شنه‌فتییه‌

Nawê hes, nawkê nîye
ناوێ هه‌س، ناوکێ نییه‌

Nicaset çû beyde lê, bûy bedtir bû
نجاسه‌ت چوو به‌یده‌لێ، بووی به‌دتر بوو

Nûrr (Nûwirr) du ser dîrê
نووڕ دو سه‌ر دیرێ

Ne ewqere şîrîn bû, qütid ben – Ne ewqere tîyeL bû, tifid biken
نه ‌ئه‌وقه‌ره‌ شیرین بوو، قۊتد به‌ن – نه‌ ئه‌وقه‌ره‌ تییه‌ڵ بوو، تفد بکه‌ن

Nanig u gayig we laya yekêge
نانگ ئو گایگ وه‌لایا یه‌کێگه‌

Ne beri belek dîmne, ne çeqçeqey asîyaw
نه‌ به‌رێ به‌له‌ک دیمنه‌، نه ‌چه‌قچه‌قه‌ی ئاسییاو

Ne bed xû, xû aLişt keyd, ne sîyepûs pûs
نه ‌به‌د خوو، خوو ئاڵشت که‌ید، نه‌ سییه‌پووس پووس

Ne bîye weri demi hakim, ne düyay qatiri tûrr
نه‌ بییه ‌وه‌ر ده‌م هاکم، نه‌ دۊیای قاترێ تووڕ

Ne pasîye, ne meresî
نه‌ پاسییه‌، نه‌ مه‌ره‌سی

Ne tifengiman bird dîrê – Ne genim-man ra dîrê
نه ‌تفه‌نگمان برد دیرێ – نه ‌گه‌نممان ڕا دیرێ

Next we bext birdîye
نه‌خت وه ‌به‌خت بردییه‌

Ne xer gilyas u ne kune dirryas
نه‌ خه‌ر گلیاس ئو نه‌ کونه ‌دڕیاس

Nezan çü zanê – Bizan çe zanê
نه‌زان چۊ زانێ – بزان چه ‌زانێ

Ne zûwanê şîrîne – Ne gîrfanê sengîne
نه ‌زووانێ شیرینه‌– نه‌ گیرفانێ سه‌نگینه‌

Ne derzîye bişikyê, ne meçîre bûwiryê
نه ‌ده‌رزییه ‌بشکیێ، نه‌ مه‌چیره‌ بووریێ

Ne Elî bîm, ne bawe – Xuda weylim kirdü ley (le î) nawe
نه‌ ئه‌لی بیم، نه‌ باوه‌– خودا وه‌یلم کردۊ له‌ی ناوه‌

Nekerde karê, ta bikey karê – Bûdin we saLê
نه‌ که‌رده‌کارێ، تا بکه‌ی کارێ – بوودن وه ‌ساڵێ

Ne guLi genim dîmne, ne çeqçeqey asîyaw
نه‌ گوڵ گه‌نم دیمنه‌، نه ‌چه‌قچه‌قه‌ی ئاسییاو

Ne le piderim, ne le maderim – Yey gîzeL gunig büye beraderim
نه ‌له ‌پده‌رم، نه ‌له‌ ماده‌رم – یه‌ی گیزه‌ڵ گونگ بۊیه ‌به‌راده‌رم

Ne maLim hes, rehman bûwey – Ne dînim hes şeytan bûwey
نه ‌ماڵم هه‌س، ڕه‌همان بووه‌ی – نه‌ دینم هه‌س شه‌یتان بووه‌ی

Ne nêri biperr u ne leri we cerr
نه‌ نێرێ بپه‌ڕ ئو نه ‌له‌رێ وه‌ جه‌ڕ

Ne we zûre u ne we herbey ney – Her kesê xwey we çarenüsi xwey
نه‌ وه‌ زووره ‌ئو نه‌ وه‌ هه‌ربه‌ی نه‌ی – هه‌ر که‌سێ خوه‌ی وه‌ چاره‌نۊس خوه‌ی

Ne weü nezîk we bawan – Ne kune (kuna?) nizîk ew awan
نه ‌وه‌ۊ نه‌زیک وه ‌باوان – نه ‌کونه‌ نزیک ئه‌و ئاوان

Neybey (ney wey) kurrê hawird – Kîr u gunê iLawird
نه‌یبه‌ی کوڕێ هاورد – کیر ئو گونێ ئڵاورد

Ney perwerdey awe
نه‌ی په‌روه‌رده‌ی ئاوه‌

Neyze şûni bikerew, ewsa bixerê
نه‌یزه‌ شوون بکه‌ره‌و، ئه‌وسا بخه‌رێ

Nîyezanim u nîyetwanim, deway derde
نییه‌زانم ئو نییه‌توانم، ده‌وای ده‌رده‌

O

......

P

Pence şêr hate tüşim, wil nekird rîşim

په‌نجه‌شێر هاته‌تۊشم، ول نه‌کرد ڕیشم

Pîrsûz bisûzye ta sû sipî bû - ta henî dunya we desê kî bû
پیرسووز بسووزیه‌تا سوو سپی بوو - تا هه‌نی دونیا وه‌ده‌سێ کی بوو

Paçîye pacînge
پا چییه‌پاجینگه‌

Padarege bigir, bîpage we cas (Padar bigir bîpa wil ke)
پاداره‌گه‌بگر، بیپاگه‌وه‌جاس

Pay çîyese lîqaw bawgid?

پای چییه‌سه‌لیقاو باوگد؟

Pay mîye lerrew bû, Pay weren qeünew bû
پای مییه‌له‌ڕه‌و بوو، پای وه‌ره‌ن قه‌ۊنه‌و بوو

Pûsig xase ki masi xas bûd
پووسگ خاسه‌ک ماسێ خاس بوود

Pül Bêe(bide) şeyx, le meçit(mescid/mizgewt) der bike
پۊل بیه‌شه‌یخ، له‌مه‌چت(مه‌سجد/مزگه‌وت) ده‌ر بکه

Pes(pez) u gurg le yê cû aw xwen
په‌س ئو گورگ له‌یێ جوو ئاو خوه‌ن

Perû şirrê bûm le şûne-mîlkan ga bicaydem – Ne lêwe bigam, ne şêt bigaydem
په‌روو شڕێ بووم له‌شوونه‌میلکان گا بجایده‌م – نه‌لێوه‌بگام، نه‌شێت بگایده‌م

PeLi xweyan, we dengi xweyan
په‌ڵ خوه‌یان، وه‌ده‌نگ خوه‌یان

Peletê(Peletig) we milew büye, xew(xaw) nemenîye
په‌له‌تێ (په‌له‌تگ) وه‌مله‌و بۊیه‌، خه‌ونه‌مه‌نییه‌

PeLpi güc le zimsan girê
په‌ڵپێ گۊج له‌زمسان گرێ

Pemig kûwane şîyew keyd
په‌مگ کووانه‌شییه‌و که‌ید

Penê ki we erzan le des bîyeydê, we giran senîdi
په‌نێ ک وه‌ئه‌رزان له‌ده‌س بییه‌یدێ، وه‌گران سه‌نیدێ

Pîyagig ki pîyawetî daştû,le pîyenî asman pîyentire
پییاگگ ک پییاوه‌تی داشتوو،له‌پییه‌نی ئاسمان پییه‌نتره‌

Pîya we pile
پییا وه‌پله

Pîran we tewê, zimsan we şewê
پیران وه‌ته‌وێ، زمسان وه‌شه‌وێ

PêLa pişti pa gîre, düyet we pişti da gîre
پێڵا پشت پا گیره‌، دۊیه‌ت وه‌پشت دا گیره‌

PîyeLman ha ew desi cû
پییه‌ڵمان ها ئه‌و ده‌س جوو

Paşi le pêşi rey büye
پاشێ له‌پێشێ ڕه‌ی بۊیه

Pasaker we lê daye
پاساکه‌ر وه‌لێ دایه‌

Pas we qingi xwey bikeyd
پاس وه‌قنگ خوه‌ی بکه‌ید

Pêm zay, pêm xenê
پێم زای، پێم خه‌نێ

Pîya nanê biçwe karewansera – Xwey biçwe heremsera
پییا نانێ بچوه‌کاره‌وانسه‌را – خوه‌ی بچوه‌هه‌ره‌مسه‌را

Q

QeLa we qeLa eyjê rüd sîye [QiLa we qiLa üşê: Lay rüt sîyes]

قه‌ڵا وه‌قه‌ڵا ئه‌یژێ ڕۊید سییه

Qerîbî şaran we çaw jineftim - qismet karê kird şew le tê xeftim
قه‌ریبی شاران وه‌چاو ژنه‌فتم - قسمه‌ت کارێ کرد شه‌و له‌تێ خه‌فتم

Qewm egermarbê, bîla hizar bê
قه‌وم ئه‌گه‌ر مار بێ، بیلا هزار بێ

QaLi düyay gurg
قاڵێ دۊیای گورگ

Qise tûki pîyaze
قسه
‌تووک پییازه

Qise hizare, yekê le kare
قسه‌
هزاره‌، یه‌کێ له‌کاره‌

Qisey xweş le beheyştew hatîye
قسه‌ی خوه‌ش له‌
به‌هه‌یشته‌و هاتییه‌

Qisey ras ya le minaL bişnew ya le şêt
قسه‌ی ڕاس یا له‌
مناڵ بشنه‌و یا له‌شێت

Qisey ki tûway giştê lê birresêdew, büşey jin
قسه‌ی ک تووای گشتێ لێ بڕه‌سێده‌و، بۊشه‌ی ژن

Qiseyg le bini sî u du dêan dirat, sî u du kes ejnewêdê
قسه‌یگ له‌
بن سی ئو دو دێیان درات، سی ئو دو که‌س ئه‌ژنه‌وێدێ

QiLa wet le wextêga weçgem hate emeL, gûşt nexwardim
قڵا وه‌ت له‌
وه‌ختێگا وه‌چگه‌م هاته‌ئه‌مه‌ڵ، گووشت نه‌خواردم

QiLayg era yey şew sazin
قڵایگ ئه‌را یه‌ی شه‌و سازن

Qimşî meker maL xwey nexwer – Ya diz beydey ya Qur-an xwer
قمشی مه‌که‌ر ماڵ خوه‌ی نه‌خوه‌ر – یا دز به‌یده‌ی یا قورئان خوه‌ر

Qing-peçye ken gurg xîyanet lê nîyekey
قنگپه‌چیه‌
که‌ن گورگ خییانه‌ت لێ نییه‌که‌ی

Qingi xwey wel şaxi ga deyde ceng
قنگ خوه‌ی وه‌ل شاخ گا ده‌یده‌
جه‌نگ

Qursî nan girêd u nazikî kar
قورسی نان گرێد ئو نازکی کار

Qulid şeket bû, ne demid şeket bû
قولد شه‌که‌ت بوو، نه‌
ده‌مد شه‌که‌ت بوو

Quli mamir we yekew nîyekey
قول مامر وه‌
یه‌که‌و نییه‌که‌ی

Qumilî (Qumlî?) le deri maL qazî?
قوملی له‌
ده‌ر ماڵ قازی؟

Qert bike, jin bixwaz – Qertege deydew, jinege we cas
قه‌رت بکه‌، ژن بخواز – قه‌رته‌گه‌ده‌یده‌و، ژنه‌گه‌وه‌جاس

Qert şirrew bû, weLam nîyemirê
قه‌رت شڕه‌و بوو، وه‌ڵام نییه‌مرێ

Qeza bê rezay Xuda nîye
قه‌زا بێ ڕه‌زای خودا نییه‌

Qesaw le hewLi pîye – Bizin le hewLi pûs
قه‌ساو له‌هه‌وڵێ پییه‌– بزن له‌هه‌وڵێ پووس

Qewr-ken bizanisya key mirê – Qewrig eray xwey kenyad
قه‌ورکه‌ن بزانسیا که‌ی مرێ – قه‌ورگ ئه‌رای خوه‌ی که‌نیاد

Qewrê kenyaye u eLhey niryas
قه‌ورێ که‌نیایه‌ئو ئه‌ڵهه‌ی نریاس

Qewmi zen çemçe bizen – qewmi rîş lewre binîş
قه‌وم زه‌ن چه‌مچه‌بزه‌ن – قه‌وم ڕیش له‌وره‌بنیش

Qewm qûLes (Qibles)
(
قه‌وم قووڵه‌س (قبله‌س

Qewe aş bixwe
قه‌وه‌ئاش بخوه‌

R

Ras biçû, durus biçû

ڕاس بچوو، دوروس بچوو

Rûwa demi we enür nerisî, wet enüre turşe [Rûwî demê we encîr neresî wet kerres]
ڕووا ده‌م وه‌ئه‌نۊر نه‌رسی، وه‌ت ئه‌نۊره‌تورشه

Rûwa we kuna naçî, düyêg erê xweyîş wesî [Rûwî we kunawa neçî, hejigê besa dü xweyew]
ڕووا وه‌کونا ناچی، دۊیێگ ئه‌رێ خوه‌ییش وه‌سی

Rase kere le mase?
ڕاسه
‌که‌ره‌له‌ماسه‌؟

Rizq we dew nîyegiryey, we sewr giryeyd!
!
ڕزق وه‌ده‌و نییه‌گریه‌ی، وه‌سه‌ور گریه‌ید

RüteL le gerdinge emne
ڕۊته‌ڵ له‌گه‌ردنگه‌ئه‌منه‌

RüteL we çe harî – qing eLmaLî?
ڕۊته‌ڵ وه‌چه‌هاری – قنگ ئه‌ڵماڵی؟

Rü têx werew dem çew xwey nîyegirê
ڕۊ تێخ وه‌ره‌و ده‌م چه‌و خوه‌ی نییه‌گرێ

Rûj we tep u tûz nîyeşaryeydew
ڕووژ وه‌ته‌پ ئو تووز نییه‌شاریه‌یده‌و

Rûjê xeftim – Heft saL keftim
ڕووژێ خه‌فتم – هه‌فت ساڵ که‌فتم

Rûjê rûjgarê ha şûnê
ڕووژێ ڕووژگارێ ها شوونێ

RûLe dî nemen dengi dilêran – Rûwî retinê le cagay şêran
ڕووڵه‌
دی نه‌مه‌ن ده‌نگێ دلێران – ڕووی ڕه‌تنێ له‌جاگای شێران

Rün firewe bû, qing we pê çewr ken
ڕۊن فره‌وه‌
بوو، قنگ وه‌پێ چه‌ور که‌ن

Rün wiraz keney çermi xer
ڕۊن وراز که‌نه‌ی چه‌رم خه‌ر

Rûwî gurgê dî, heLperge le hürê çî
ڕووی گورگێ دی، هه‌ڵپه‌رگه‌
له‌هۊرێ چی

Rûwî le maL xwey şêrige
ڕووی له‌
ماڵ خوه‌ی شێرگه‌

Rûwî we xwey bar nekird, ewLeyş dirawird
ڕووی وه‌خوه‌ی بار نه‌کرد، ئه‌وڵه‌یش دراورد

Rêxi biray we çaL nane
ڕێخێ برای وه‌چاڵ نانه‌

Resin birryey, çûwar ser pêa key
ڕه‌سن بڕیه‌ی، چووار سه‌ر پێیا که‌ی

Rê diz yekêge, rê maL-xawin hizar
ڕێ دز یه‌کێگه‌، ڕێ ماڵخاون هزار

Rîşi temakar ha qingi mufLis
ڕیش ته‌ماکار ها قنگ موفڵس

Rîyeni dewLemen rew keyd, se(y/g) gê(a/da) milê şikê
ڕییه‌ن ده‌وڵه‌مه‌ن ڕه‌و که‌ید، سه‌ی گێیا ملێ شکێ

Rîyeni me werew her layg çû, wereylê ha nûway
ڕییه‌ن مه‌
وه‌ره‌و هه‌ر لایگ چوو، وه‌ره‌یلێ ها نووای

Rîyen hey şûwanid bimrê; Wet er şûwanim mirê, xawinim nemrê
ڕییه‌ن هه‌ی شوواند بمرێ؛ وه‌ت ئه‌ر شووانم مرێ، خاونم نه‌مرێ

Refîqî sipLe u hamrahî gumra – Mekefe şûni kûr u naşareza
ڕه‌فیقی سپڵه
‌ئو هامراهی گومرا – مه‌که‌فه‌شوون کوور ئو ناشاره‌زا

Ras biçû we hakim meçû - Kem bixwe we hekîm meçû
ڕاس بچوو وه‌هاکم مه‌چوو - که‌م بخوه‌وه‌هه‌کیم مه‌چوو

Ras büşî restigarî - Kec biçî giriftarî
ڕاس بۊشی ڕه‌ستگاری - که‌ج بچی گرفتاری

Ras cûr mü barîkew bûd, nîyewiryê
ڕاس جوور مۊ باریکه‌ی بوود، نییه‌وریێ

S

Sazne bûd u, sür kurid bû [Sazne u süri kurri xwey]

سازنه‌بوود ئو، سۊر کورد بوو

Saz we heway zemane jenê
ساز وه‌هه‌وای زه‌مانه‌ژه‌نێ

SaLan kamyayde, manganîş bikamye
ساڵان کامیایده‌، مانگانیش بکامیه‌

SaL xwey çû, watay minêd
ساڵ خوه‌ی چوو، واتای منێد

SaLi gen le weharê dîyare
ساڵێ گه‌ن له‌وه‌هارێ دییاره‌‌

SaL le nû, daL le nû
ساڵ له‌نوو، داڵ له‌نوو

San eLgir, sey diz dîyare
سان ئه‌ڵگر، سه‌ی دز دییاره‌

San le cay xwey seyîne
سان له‌جای خوه‌ی سه‌یینه‌

Sanê ki qeü(n)e tek bîye pê
سانێ ک قه‌یۊه ته‌ک بییه‌پێ

Sanêg le cî xwey eLkenyê, ta cî bigrê heyhatêg tûway
سانێگ له‌جی خوه‌ی ئه‌ڵکه‌نیێ، تا جی بگرێ هه‌یهاتێگ تووای

Saw xeri mirdê
ساو خه‌ر مردێ

Sayer u mayer biray yekin
سایه‌ر ئو مایه‌ر برای یه‌کن

Sirrid lay yekê bine, pirsid lay hizar
سڕد لای یه‌کێ بنه‌، پرسد لای هزار

Sirke her çi tirş bû, zererê eray qapegey xweye
سرکه‌هه‌ر چ ترش بوو، زه‌ره‌رێ ئه‌رای قاپه‌گه‌ی خوه‌یه‌

Siqan pûs dirrî
سقان پووس دڕی

Siqan neyde weri xer, key keyde weri sey
سقان نه‌یده
‌وه‌ر خه‌ر، که‌ی که‌یده‌وه‌ر سه‌ی

Sûwar ta nerrimê, sûwarî yay nîyegrê
سووار تا نه‌ڕمێ، سوواری یای نییه‌گرێ

Sürim pay rê girtîye
سۊرم پای ڕێ گرتییه‌

Sûfî Sehne u dizi Kengawer
سووفی سه‌هنه‌ئو دز که‌نگاوه‌ر

Sûk biçû, siLamet bewrew
سووک بچوو، سڵامه‌ت به‌وره‌و

Süne le aw tirsnê
سۊنه‌
له‌ئاو ترسنێ

Sed bertîl, qerzig pasa nîyekey
سه‌د به‌رتیل، قه‌رزگ پاسا نییه‌که‌ی

Seri bîkiLaw fires
سه‌رێ بیکڵاو فره‌س

Seri sîrî ya düçigi pîyaz
سه‌رێ سیری یا دۊچگ پییاز

Seri keçeL we jêri meyzer
سه‌رێ که‌چه‌ڵ وه‌ژێر مه‌یزه‌ر

Seri ga axirê dûLe
سه‌رێ گا ئاخرێ دووڵه‌

Serim bişkin, nirxim neşkin
سه‌رم بشکن، نرخم نه‌شکن

Seri me keçel u têxi tu birra
سه‌رێ مه‌که‌چه‌ل ئو تێخ تو بڕا

Seri min u teqdîri ilahî
سه‌رێ من ئو ته‌قدیر ئلاهی

Seri min u kuteki tu
سه‌رێ من ئو کوته‌ک تو

Ser neçû kiLaw fires
سه‌ر نه‌چوو کڵاو فره‌س

Serê ki ser lê xefya, ta serê neçû ser nîyexefnê
سه‌رێ ک سه‌ر لێ خه‌فیا، تا سه‌رێ نه‌چوو سه‌ر نییه‌خه‌فنێ

Seg büd biray büçig neüd
سه‌گ بۊد برای بۊچگ نه‌ۊد

Seg çi bitirsney çi bitûpney
سه‌گ چ بترسنه‌ی چ بتووپنه‌ی

Segi diz du kar keyd: Hem nani xwey xweyd, hem rixi kurr beyd
سه‌گ دز دو کار که‌ید: هه‌م نان خوه‌ی خوه‌ید، هه‌م ڕخ کوڕ به‌ید

Seg saw xwey nîyenasê
سه‌گ ساو خوه‌ی نییه‌ناسێ

Seg segîyetî xwey we cî tîyerê
سه‌گ سه‌گییه‌تی خوه‌ی وه‌
جی تییه‌رێ

Seg wete siqan: Era dîr hatî? – Wet: Le çingê yekê büm, le tu segtir
سه‌گ وه‌ته‌
سقان: ئه‌را دیر هاتی؟ – وه‌ت: له‌چنگێ یه‌کێ بۊم، له‌تو سه‌گتر

Seng u tirazü şerm le kes nîyekey
سه‌نگ ئو ترازۊ شه‌رم له
‌که‌س نییه‌که‌ی

Sey eray xawin-maL dûsê dîrin
سه‌ی ئه‌رای خاونماڵ دووسێ دیرن

Sey diz, nan le kulîn nîyedrarê
سه‌ی دز، نان له‌
کولین نییه‌درارێ

Sey qulê şikê düyê girinew
سه‌ی قولێ شکێ دۊیێ گرنه‌و

Sey le asîyaw ard xwey, îyekî deri qing lisê
سه‌ی له‌
ئاسییاو ئارد خوه‌ی، ئییه‌کی ده‌ر قنگ لسێ

Sey le kulînki germ nîyewayd
سه‌ی له
‌کولینکێ گه‌رم نییه‌واید

Sey we lûke, maL-xawin we rê, êware meziLyan bûde yekê
سه‌ی وه‌
لووکه‌، ماڵخاون وه‌ڕێ، ئێواره‌مه‌زڵیان بووده‌یه‌کێ

Sey har bû, quli maL-xawin girê
سه‌ی هار بوو، قول ماڵخاون گرێ

Sey har imrê çill şewe
سه‌ی هار ئمرێ چل شه‌وه‌

Sey hegi pas keyd, nûrêde düya xwey
سه‌ی هه‌گێ پاس که‌ید، نوورێده
‌دۊیا خوه‌ی

Sêf (sêw) we sewzî neken, eger birresê xwey kefê
سێف وه‌سه‌وزی نه‌که‌ن، ئه‌گه‌ر بڕه‌سێ خوه‌ی که‌فێ

Sîye kuna her we min mina?
سییه
‌کونا هه‌ر وه‌من منا؟

Ş

Şîr wexti pîr bû, rûwa wepê exenê

شیر وه‌ختێ پیر بوو، ڕووا وه‌پێ ئه‌خه‌نێ

Şa bexşê, şa bexşî nîyewexşê
شا به‌خشێ، شا به‌خشی نییه‌وه‌خشێ

Şikar we şûn kuşyeyd
شکار وه‌
شوون کوشیه‌ید

Şûwan mîyenê, kerxuda narazî
شووان مییه‌نێ، که‌رخودا نارازی

Şerrê bû, xeyrûmenê tîya bû
شه‌ڕێ بوو، خه‌یرومه‌نێ تییا بوو

Şerrê ki bîye rîşew, dî meüşew
شه‌ڕێ ک بییه
‌ڕیشه‌و، دی مه‌ۊشه‌و

Şeneged bîye me, waged çefte
شه‌نه‌گه‌د بییه‌
مه‌، واگه‌د چه‌فته‌

ŞewaL keftîyese quLepey
شه‌واڵ که‌فتییه‌سه‌
قوڵه‌په‌ی

Şîrê ki dûşya rişya
شیرێ ک دووشیا ڕشیا

Şêr u şûwan
شێر ئو شووان

Şîyerîki diz u refîqi qafiLe
شییه‌ریک دز ئو ڕه‌فیق قافڵه

Şêri naw wêşe nêr u ma neyrê
شێر ناو وێشه‌نێر ئو ما نه‌یرێ

Şîyerîkî mayey xerîkî
شییه‌ریکی مایه‌ی خه‌ریکی

Şête le xwey şeya bî - lifê eray peya (peyda) bü
شێته‌له‌خوه‌ی شه‌یا بی - لفێ ئه‌رای په‌یا (په‌یدا) بی

Şêt resêde şêt kutek şarêdew
شێت ڕه‌سێده‌شێت کوته‌ک شارێده‌و

Şêt xwey xicaLetî nîyekîşê, refîqê xicaLetî kîşê
شێت خوه‌ی خجاڵه‌تی نییه‌کیشێ، ڕه‌فیقێ خجاڵه‌تی کیشێ

Şêt bû ta aşiq neüd(newd)
شێت بوو تا ئاشق نه‌ۊد

Şêt minaLe hersey pîr bû
شێت مناڵه‌هه‌رسه‌ی پیر بوو

Şêralî şêr bixweyded
شێرالی شێر بخوه‌یده‌د

Şîr daxe, pif le mas keyd
شیر داخه‌، پف له‌ماس که‌ید

Şêr şiknê, rûwî xwey (exwad)
شێر شکنێ، ڕووی خوه‌ی

Şeytan hersey firezane, tewqi naLet ha milê
شه‌یتان هه‌رسه‌ی فره‌زانه‌، ته‌وقێ ناڵه‌ت ها ملێ

Şew newkermane u rûj erûsmane
شه‌و نه‌وکه‌رمانه‌ئو ڕووژ ئه‌رووسمانه

Şew sîye, weyse sîye
شه‌و سییه‌، وه‌یسه‌سییه

ŞewaL eray serdî u germî nîye
شه‌واڵ ئه‌رای سه‌ردی ئو گه‌رمی نییه

ŞewaL ayimi gêa (gida) le deri qingew dirryeyd
شه‌واڵ ئایم گێیا له‌ده‌ر قنگه‌و دڕیه‌ید

Şewari şûm le êwareyew dîyare
شه‌وارێ شووم له‌ئێواره‌یه‌و دییاره‌

Şerr we zûr le xuda sênê
شه‌ڕ وه‌زوور له‌خودا سێنێ

Şerm ew deri meşke
شه‌رم ئه‌و ده‌رێ مه‌شکه‌

Şûxî wel minaLa meke, le cem xicaLetid keyd
شووخی وه‌ل مناڵا مه‌که‌، له‌جه‌م خجاڵه‌تد که‌ید

Şûwan wet: Eger me nîyatam, gurg rîyeneged xwardî
شووان وه‌ت: ئه‌گه‌ر مه‌نییاتام، گورگ ڕییه‌نه‌گه‌د خواردی

Şimşêri xas le qiLaf nîyemînê
شمشێر خاس له‌قڵاف نییه‌مینێ

Şikar têde mili çû we desew
شکار تێده‌ملێ چوو وه‌ده‌سه‌و

Şitir xawê düni, şitirelewan xawê
شتر خاوێ دۊن، شتره‌له‌وان خاوێ

Şa-ir we nîştin maLê wêrane
شائێر وه‌نیشتن ماڵێ وێرانه

Şaname axirê xweşe
شانامه‌ئاخرێ خوه‌شه

Şami şewig bîye çiray şewig
شام شه‌وگ بییه‌چرای شه‌وگ

Şa şaryar bü, teter wêran bü!
!شا شاریار بۊ، ته‌ته‌ر وێران بۊ

Şarid weten ya diLid weten?
شارد وه‌ته‌ن یا‌ دڵد وه‌ته‌ن؟

Şatir şeytan
شاتر شه‌یتان

Şar bû şaran negerd
شار بوو شاران نه‌گه‌رد

Şelê minay kûrê kird
شه‌لێ منای کوورێ کرد

Şeme kar, şeme bar - şeme her weü le tê mar
شه‌مه‌ کار، شه‌مه‌ بار - شه‌مه‌ هه‌ر وه‌ۊ له‌ تێ مار

Şewaxwini xuda fires
شه‌واخون خودا فره‌س

ŞewaL dirryay caw dünêde (le) xaw
شه‌واڵ دڕیای جاو دۊنێده‌ (له‌) خاو

T

Ta cû tenge, biperi

تا جوو ته‌نگه‌، بپه‌رێ

Ta naze, binaz - Ta cewr hat, bisaz
تا نازه‌، بناز - تا جه‌ور هات، بساز

Ta zûre, qewaLe kûre [Ta zûr hes qewaLe betaLe]
تا زووره‌قه‌واڵه‌کووره‌

Tawbê gurg merge
تاوبێ گورگ مه‌رگه

Tîşig dü xwey nawiri!
!تیشگ دۊ خوه‌ی ناورێ

Tiway xwed binasî? Temaşa camek bike
!توای خوه‌د بناسی؟ ته‌ماشا جامه‌ک بکه

Tu eger lawelawe zanî, xwed era xawdaw nayi?
تو ئه‌گه‌ر لاوه‌لاوه‌ زانی، خوه‌د ئه‌را خاوداو نای؟

Tu kû, menziL kû
تو کوو، مه‌نزڵ کوو

Ta peringe hes, era beyde aw?
تا په‌رنگه‌ هه‌س، ئه‌را به‌یده‌ ئاو؟

Ta xan birrazê leşker tirazê
تا خان بڕازێ له‌شکه‌ر ترازێ

Ta rezay xuda newd giLay dar nîyerizê
تا ڕه‌زای خودا نه‌ود گڵای دار نییه‌رزێ

Ta tu nekey bûrê bûrê - Ewîş nîyekey zûrê zûrê
تا تو نه‌که‌ی بوورێ بوورێ - ئه‌ویش نییه‌که‌ی زوورێ زوورێ

Ta ti birresye mîlkan, ga paxisê fires
تا ت بڕه‌سیه‌ میلکان، گا پاخسێ فره‌س

Ta rûwî qewaLe da des, kewL u pûsê kenîn
تا ڕووی قه‌واڵه‌ دا ده‌س، که‌وڵ ئو پووسێ که‌نین

Ta des neweyde jêri bexeLa zûwan nîyegirê
تا ده‌س نه‌وه‌یده‌ ژێر به‌خه‌ڵا زووان نییه‌گرێ

Ta düyete nekey bûrê bûrê, Kurîş nîyekey zûrê zûrê
تا دۊیه‌ته ‌نه‌که‌ی بوورێ بوورێ، کوریش نییه‌که‌ی زوورێ زوورێ

Tas wet bişikyem ne biziringyem
تاس وه‌ت بشکیه‌م نه‌ بزرنگیه‌م

Ta aqiL rê rê kird, şêt perrîyew
تا ئاقڵ ڕێ ڕێ کرد، شێت په‌ڕییه‌و

Ta şûxî u heneke, daLge le bawg şêreke
تا شووخی ئو هه‌نه‌که‌، داڵکه ‌له‌ باوک شێره‌که

Ta kilig keyde lütew, wiLat girêde wer
تا کلگ که‌یده‌ لۊته‌و، وڵات گرێده‌ وه‌ر

Ta naz hes binaz, Ta cewr hes bisaz [Ta naze binaz, Ta cewr hat bisaz]
تا ناز هه‌س بناز، تا جه‌ور هه‌س بساز

Tancî wexti şikar güyê tîyê
تانجی وه‌خت شکار گۊیێ تییێ

Ta geşteLe geştê kird, xift u heLsa maLê kird
تا گه‌شته ‌له‌ گه‌شتێ کرد، خفت ئو هه‌ڵسا ماڵێ کرد

Tawisan bawgi gêas (gidas)
تاوسان باوگ گێیاس

Tancî we zûr bûweydê şikar, rîyeyde dar u binciga
تانجی وه‌زوور بووه‌یدێ شکار، ڕییه‌یده‌دار ئو بنجگا

Ti bizan me çenê xak we serînim, Hêman we temay meyli şîrînim
ت بزان مه‌چه‌نێ خاک وه‌سه‌رینم، هێمان وه‌ته‌مای مه‌یل شیرینم

Ti çenê bî-enwayd, perû le gîweker tûwayd
ت چه‌نێ بی-ئه‌نواید، په‌روو له‌گیوه‌که‌ر توواید

Ti xweşide u beleki dêre
ت خوه‌شده‌ئو به‌له‌کێ دێره‌

Ti xweşide u gayli (galel) çemçemaL
ت خوه‌شده‌ئو گایل (گاله‌ل) چه‌مچه‌ماڵ

Tirazû xêr u şerr
ترازوو خێر ئو شه‌ڕ

Tirpê kenî şelemê na şûnê
ترپێ که‌نی شه‌له‌مێ نا شوونێ

Tirr we şewaLew (şûwaL) nîyewisê
تڕ وه‌شه‌واڵه‌و نییه‌وسێ

Tirr we qingew nîyewisê
تڕ وه‌قنگه‌و نییه‌وسێ

Ti fûLa u mi fûLa - Cîman nîyewde jîri yey kûLa
ت فووڵا ئو م فووڵا - جیمان نییه‌وده‌ژیر یه‌ی کووڵا

Tif le rü tîşe, kenîdin rîşe
تف له‌ڕۊ تیشه‌که‌نیدن ڕیشه

Tifeng şikya u xuLamê betaL
تفه‌نگ شکیا ئو خوڵامێ به‌تاڵ

Tifê ki keydê hewa deyde naw demi çawi xwed
تفێ ک که‌یدێ هه‌وا ده‌یده‌ناو ده‌م چاو خوه‌د

Tifê ki keyde zêw, melisê wa
تفێ ک که‌یده‌زێو، مه‌لسێ وا

TiL büd u kuL büd u le deri maL xan gewra büd
تڵ بۊد ئو کوڵ بۊد ئو له‌ده‌ر ماڵ خان گه‌ورا بۊد

Tu manga nîyid gûr bimijded
تو مانگا نیید گوور بمژده‌د

Ti neüşe pêm bawgi segid - Ta xiraw nîyeme bawgi begid
ت نه‌ۊشه‌پێم باوگ سه‌گد - تا خراو نێیه‌مه‌باوگ به‌گد

TiLafetî qûre le seri kûre dirarê
تڵافه‌تی قووره‌له‌سه‌ر کووره‌درارێ

Tûwas çiLmi bisirrê, çewi dirawird
توواس چڵمێ بسڕێ، چه‌وێ دراورد

Tûway delakî we bani seri keçeLi minew yay bigrê
تووای ده‌لاکی وه‌بان سه‌رێ که‌چه‌لێ منه‌و یای بگرێ

Tûki tirr girêdew
تووک تڕ گرێده‌و

Tül ta tüle çemêd
تۊل تا تۊله‌چه‌مێد

Tülbirr biray sewete-çine
تۊلبڕ برای سه‌وه‌ته‌چنه‌

Tu ha bike mi hü kem, tu jin tîyerî me şü kem
تو ها بکه‌م هۊ که‌م، تو ژن تییه‌ری مه‌شۊ که‌م

Teşi xwey we pê sayd
ته‌شێ خوه‌ی وه‌پێ ساید

Temüre le pîrî yad bigrî, meger le qewr bijenî
ته‌مۊره‌له‌پیری یاد بگری، مه‌گه‌ر له‌قه‌ور بژه‌نی

Teniki fire gir
ته‌نک فره‌گر

Tenike nezay, menike nawird
ته‌نکه‌نه‌زای، مه‌نکه‌ناورد

Teng u çakiL yekew girt
ته‌نگ ئو چاکڵ یه‌که‌و گرت

Temaşaçî paLewane
ته‌ماشاچی پاڵه‌وانه

Tewr dü xwey nîyetaşê
ته‌ور دۊ خوه‌ی نییه‌تاشێ

Tîr xeyd, keman şarêdew
تیر خه‌ید، که‌مان شارێده‌و

Tîr u tîyet
تیر ئو تییه‌ت

Tîke nanê le maLi xan hat, tütigê le şûni hat
تیکه‌نانێ له‌ماڵ خان هات، تۊتگێ له‌شوونێ هات

Tîkey nan u pîyaLey çay, siqan azayî u patişayî
تیکه‌ی نان ئو پییاڵه‌ی چای، سقان ئازایی ئو پاتشای

U

.....

Û

.....

Ü

Üşim le wirsî mirdim, üşê Besre xurma dîrê

ئۊشم له‌ورسی مردم، ئۊشێ به‌سره‌خورما دیرێ

W

We desi xwem, agir nîyame qiji xwem

وه‌ده‌سێ خوه‌م، ئاگر نییامه‌قژ خوه‌م

We rûwa eyjin: Kî şahid tune? Eyji dumim.
وه‌ڕووا ئه‌یژن: کی شاهد تونه‌؟ ئه‌یژێ دومم

Wetne pişşî güyeged dermane, çü şardêwa
وه‌تنه‌پشی گۊیه‌گه‌د ده‌رمانه‌، چۊ شاردێوا

Wexti şûwan nîye, biznegerge edêde şûwan
وه‌ختێ شووان نییه‌، بزنه‌گه‌رگه‌ئه‌دێده‌شووان

Waranaw hatîye, tereki kagiL pirr bîye
واراناو هاتییه‌، ته‌ره‌کێ کاگڵ پڕ بییه‌

Waran bûwarê, zêw bişûrê – çeqeL gan bikey, rûwî bitûrê
واران بووارێ، زێو بشوورێ – چه‌قه‌ڵ گان بکه‌ی، ڕووی بتوورێ

Waran warî, zêw lerzî – Qedîm xêzeyl dane berzî
واران واری، زێو له‌رزی – قه‌دیم خێزه‌یل دانه
‌به‌رزی

Wa le kuçig çiştê nîyewey
وا له‌
کوچگ چشتێ نییه‌وه‌ی

Wadey (wayey) seri xerman
واده‌ی (وایه‌ی) سه‌ر خه‌رمان

Wicaxi kûr xase, tecgay sîye gene
وجاخ کوور خاسه‌، ته‌جگای سییه
‌گه‌نه‌

Wiraz le merreze tûrya, çill men we merreze zîyay kirya
وراز له
‌مه‌ڕه‌زه‌تووریا، چل مه‌ن وه‌مه‌ڕه‌زه‌زییای کریا

Wirsî nan dünêde xaw, birêne (birehnê?) caw
ورسی نان دۊنێده‌
خاو، برێنه‌جاو

We ewan daLige, we îme bawejin
وه‌
ئه‌وان داڵگه‌، وه‌ئیمه‌باوه‌ژن

We bûni pijwar, çûwe (çü we) giji bar
وه‌بوونێ پژوار، چووه‌(چۊ وه‌) گژێ بار

Wet  usa: Bûsim u bidemim ya binîşim u bidemim? Wet: Bimir u bidem
وه‌ت ئوسا: بووسم ئو بده‌مم یا بنیشم ئو بده‌مم؟ وه‌ت: بمر ئو بده‌م

Wet: Le kû qurb eLgirtî? Wet le maLi xwem – Wet: Le kû le desê day? Wet le maLi xwem
وه‌ت: له‌کوو قورب ئه‌ڵگرتی؟ وه‌ت له‌ماڵ خوه‌م – وه‌ت: له‌کوو له‌ده‌سێ دای؟ وه‌ت له‌ماڵ خوه‌م

We ti (tu) mizganî kefte pay Qur-an
وه‌ت مزگانی که‌فته‌پای قورئان

We tinafi mift, xwey tasnê
وه‌تناف مفت، خوه‌ی تاسنێ

Wetin: Balül zemawene, wet we tu çe? – Wetin era tine (tune), wet we îwe çe?
وه‌تن: بالۊل زه‌ماوه‌نه‌، وه‌ت وه‌تو چه‌؟ – وه‌تن ئه‌را تنه‌، وه‌ت وه‌ئیوه‌چه‌؟

Wetin: xer kew süre. Wet: Er sür bû, er çemer, me awbîyarim (vattenhämtaren)
وه‌تن: خه‌ر که‌و سۊره‌. وه‌ت: ئه‌ر سۊر بوو، ئه‌ر چه‌مه‌ر، مه‌ئاوبییارم

Wetin: Şitir kûrê daştî? Wet: çi daştûm, çi nîyaştûm, î bare bayes bûwem
وه‌تن: شتر کوورێ داشتی؟ وه‌ت: چ داشتووم، چ نییاشتووم، ئی باره‌بایه‌س بووه‌م

We tin têjî kar nimew meyser – We zûwani şîrîn mar meyû we der
وه‌تن تێژی کار نمه‌و مه‌یسه‌ر – وه‌زووان شیرین مار مه‌یوو وه‌ده‌ر

Wetin: HamaLid kîye? Wet: Amûza neyrim!
!
وه‌تن: هاماڵد کییه‌؟ وه‌ت: ئامووزا نه‌یرم

Wetne şêt: Era şêtî key? Wet eram resê!
وه‌تنه‌شێت: ئه‌را شێتی که‌ی؟ وه‌ت ئه‌رام ڕه‌سێ!

Wetne kîseL le kûre tîyey? Wet: Le çîn u maçîn. Wet: Le pirr u padew dîyare
وه‌تنه‌کیسه‌ڵ له‌کووره‌تییه‌ی؟ وه‌ت: له‌چین ئو ماچین. وه‌ت: له‌پڕ ئو پاده‌و دییاره‌

Wetne gurg: Era rûj dizî nîyekey? Wet: XicaLetî şew dîrim
وه‌تنه‌گورگ: ئه‌را ڕووژ دزی نییه‌که‌ی؟ وه‌ت: خجاڵه‌تی شه‌و دیرم

Wetne gurg: Biçwe (biçû we gerd) rîyenew. Wet: Pam petîye
وه‌تنه‌ گورگ: بچوه‌ (بچوو وه‌گه‌رد) ڕییه‌نه‌و. وه‌ت: پام په‌تییه‌

We temeL wetin: Kaseman bar, wet: KiLawegem menêg u yey gomeyl girê
وه‌ ته‌مه‌ڵ وه‌تن: کاسه‌مان بار، وه‌ت: کڵاوه‌گه‌م مه‌نێگ ئو یه‌ی گۆمه‌یل گرێ

Weçke gîya mexe tema – We çiLi kema, tîyeyde sema
وه‌چکه ‌گییا مه‌خه ‌ته‌ما – وه‌ چڵێ که‌ما، تییه‌یده‌ سه‌ما

We çew dünê, we diL bawer nîyekey
وه‌ چه‌و دۊنێ، وه ‌دڵ باوه‌ر نییه‌که‌ی

We çew kûrê nimê esr birrişê xase
وه‌ چه‌و کوورێ نمێ ئه‌سر بڕشێ خاسه‌

We çewe azage deyd, we çewe kûrege sênêd
وه‌ چه‌وه‌ ئازاگه‌ ده‌ید، وه‌ چه‌وه‌ کووره‌گه ‌سێنێد

We xase xase rîyade kase
وه‌ خاسه‌ خاسه‌ ڕییاده‌ کاسه‌

Wexti emrû mîmî bimrû – Wexti daweran mîmî baweran
وه‌ختێ ئه‌مروو میمی بمروو – وه‌ختێ داوه‌ران میمی باوه‌ران

Wexti kar u bar bûme yar – Wexti çiz u biz, keydeme diz
وه‌خت کار ئو بار بوومه ‌یار – وه‌خت چز ئو بز، که‌یده‌مه ‌دز

Wextê bayd, şemLe cayd – Wextê nayd fîknêd u wayd
وه‌ختێ باید، شه‌مڵه‌ جاید – وه‌ختێ ناید فیکنێد ئو واید

Wextê diL pake, zûwan bîbake
وه‌ختێ دڵ پاکه‌، زووان بیباکه‌

Wexti diL le düyete nam; Kirdmey gerdi gayla
وه‌خت دڵ له‌ دۊیه‌ته‌نام؛ کردمه‌ی گه‌رد گایلا

We dûway pişî kûre waran nîyewarê
وه‌ دووای پشی کووره ‌واران نییه‌وارێ

We dûsi taze u maLi taze bawer meke
وه‌ دووس تازه‌ ئو ماڵ تازه‌ باوه‌ر مه‌که‌

We dûsim dûsim, kenye pûsim
وه‌ دووسم دووسم، که‌نیه‌ پووسم

We dü girdekan şikinê
وه‌ دۊ گرده‌کان شکنێ

Wer bacî, pişt qeyçî
وه‌ر باجی، پشت قه‌یچی

Wercile law (lafaw) parînik biken
وه‌رجله‌ لاو (لافاو) پارینک بکه‌ن

Werr xweme, gêL le banê kaLim
وه‌ڕ خوه‌مه‌، گێڵ له‌ بانێ کاڵم

We rûje rûje saLan birdime ser – Yese wehar hat leşim kefte der
وه‌ ڕووژه ‌ڕووژه‌ ساڵان بردمه‌ سه‌ر – یه‌سه‌ وه‌هار هات له‌شم که‌فته ‌ده‌ر

Werr we lay tenikyew dirryeyd
وه‌ڕ وه‌ لای ته‌نکیه‌و دڕیه‌ید

We rê kirdin çü ga, we aw xwardin çü xer
وه‌ ڕێ کردن چۊ گا، وه‌ئاو خواردن چۊ خه‌ڕ

We zineyîm neym (nedîm) ciftê kewş le pay – Wexti mirdinîy deh (dîye) cift kewş le lay
وه‌ زنه‌ییم نه‌یم (نه‌دیم) جفتێ که‌وش له‌ پای – وه‌خت مردنیی ده‌(دییه‌) جفت که‌وش له‌ لای

We seri sizyag hatîye
وه‌ سه‌ر سزیاگ هاتییه‌

We şitir wetin xet – Wet nekirdme qet
وه‌ شتر وه‌تن خه‌ت – وه‌ت نه‌کردمه ‌قه‌ت

We şûni diz ewqire biçû, le lêt neLgerdêdew
وه‌ شوونێ دز ئه‌وقره‌ بچوو، له‌ لێت نه‌ڵگه‌ردێده‌و

We kiLaş bixeydê we kiLaş heLgirîdê
وه‌ کڵاش بخه‌یدێ وه‌ کڵاش هه‌ڵگریدێ

We kûL gay xwedew nîyid
وه‌ کووڵ گای خوه‌ده‌و نیید

We maç nesenime we petî bîyemê
وه‌ ماچ نه‌سه‌نمه ‌وه‌ په‌تی بییه‌مێ

We miştê xak kûr bûd
وه‌ مشتێ خاک کوور بوود

We meclis çün asane, eLisanê girane
وه‌ مه‌جلس چۊن ئاسانه‌، ئه‌ڵسانێ گرانه‌

Weü le maL ezman da, kilê bike ra küzeLe
وه‌ۊ له ‌ماڵ ئه‌زمان دا، کلێ بکه‌ڕا کۊزه‌ڵه‌

Weü le maL xwey qurw (qurb) neyrê
وه‌ۊ له‌ ماڵ خوه‌ی قورو (قورب) نه‌یرێ

Weü we cî nat, dengi dûmê (deng u dûmê) hat
وه‌ۊ وه‌ جی نات، ده‌نگ دوومێ (ده‌نگ ئو دوومێ) هات

Weü we dawan – Şûwan we gûçan
وه‌ۊ وه‌ داوان – شووان وه‌ گووچان

We hizar zawa, maL nîyew awa
وه‌ هزار زاوا، ماڵ نییه‌و ئاوا

We hizar gunûj, gawesin diris nîyew
وه‌ هزار گونووژ، گاوه‌سن درس نییه‌و

We hewL helîm kefte dêk
وه‌ هه‌وڵ هه‌لیم که‌فته ‌دێک

Wey hegi bay, we yekê u dûwan nîyewisê
وه‌ی هه‌گێ بای، وه‌ یه‌کێ ئو دووان نییه‌وسێ

Wey he le kiwanê xwem dür bû
وه‌ی هه ‌له‌ کوانێ خوه‌م دۊر بوو

Weyşerri kemzûr
وه‌یشه‌ڕ که‌مزوور

We yey çew xeftê, we diL wirrya büm – Şewekî heLsam, mamir birryay büm
وه‌یه‌ی چه‌و خه‌فتێ، وه‌دڵ وڕیا بۊم – شه‌وه‌کی هه‌ڵسام، مامر بڕیای بۊم

X

Xer serew xawine

خه‌ر سه‌ر ئاو خاونه‌

Xuda küye xwey enasi, befr exade bani
خودا کۊیه‌خوه‌ی ئه‌ناسێ، به‌فر ئه‌خاده‌بانێ

Xuda xer enasî, şax epê neda
خودا خه‌ر ئه‌ناسی، شاخ ئه‌پێ نه‌دا

Xuda zîyagi bike nekird besiman, dem-man çişî u tûk desiman
خودا زییاگێ بکه‌نه‌کرد به‌سمان، ده‌ممان چشی ئو تووک ده‌سمان

Xew le merg birdîye
خه‌و له‌مه‌رگ بردییه

Xewer bûwene Mîran - Karkere karger megîran
خه‌وه‌ر بووه‌نه‌میران، کارکه‌ره‌کارگه‌ر مه‌گیران

Xeyr (xêr) üş, xeyr ew rêd bay
خه‌یر ئۊش، خه‌یر ئه‌و ڕێد بای

Xewi şew, xicaLetî rûj
خه‌و شه‌و، خجاڵه‌تی ڕووژ

Xemîr u fetîr neyrê
خه‌میر ئو فه‌تیر نه‌یرێ

Xele u gele, heqê ha mil xwey
خه‌له‌ئو گه‌له‌، هه‌قێ ها مل خوه‌ی

Xefet mi xwey, mi xefet nîyexwem
خه‌فه‌ت م خوه‌ی، م خه‌فه‌ت نییه‌خوه‌م

Xer hatîye u ga çîye
خه‌ر هاتییه‌ئو گا چییه

Xer we ga üşê: Ti nefamî
خه‌ر وه‌گا ئۊشێ: ت نه‌فامی

Xer we pê we aw nîyen
خه‌ر وه‌پێ وه‌ئاو نییه‌ن

Xer neyde weri may(i)n
خه‌ر نه‌یده‌وه‌ر ماین

Xas bû xwem kerdenî – Xiraw bû xuda kerdenî
خاس بوو خوه‌م که‌رده‌نی – خراو بوو خودا که‌رده‌نی

XaLû çîyese asîyaw, e(r) baydîşew barê kuçige
خاڵوو چییه‌سه
‌ئاسییاو، ئه‌(ر) بایدیشه‌و بارێ کوچگه‌

XaLû werew xwar aw birdesê, xwarza le jüyer mîney keyd [XaLû aw birdê, xwarza weraw ban çü!]
خاڵوو وه‌ره‌و خوار ئاو برده‌سێ، خوارزا له
‌ژۊیه‌ر مینه‌ی که‌ید

XaLû werew xwar awyarî keyd – Xwarza werew jüyer lay deyd
خاڵوو وه‌ره‌و خوار ئاویاری که‌ید – خوارزا وه‌ره‌و ژۊیه‌ر لای ده‌ید

Xan bexşê, şeyx elî xan nîyewexşê
خان به‌خشێ، شه‌یخ ئه‌لیخان نییه‌وه‌خشێ

Xan kil kirdim natî; Mîr kil kirdim natî; Xoçû xoçû kirdim hatî
خان کل کردم ناتی؛ میر کل کردم ناتی؛ خۆچوو خۆچوو کردم هاتی

Xan le xanime
خان له‌
خانمه‌

Xan wete newkerê, newker wete tûterê – Tûter wete sûterê, sûter wete güxwerê
خان وه‌ته
‌نه‌وکه‌رێ، نه‌وکه‌ر وه‌ته‌تووته‌رێ – تووته‌ر وه‌ته‌سووته‌رێ، سووته‌ر وه‌ته‌گۊخوه‌رێ

Xawin şene, qatir senê!!!
!!!خاون شه‌نه‌، قاتر سه‌نێ

Xizmeti nakes çü dari bîde
خزمه‌تێ ناکه‌س چۊ دارێ بیده‌

Xûwa we çew kesê nîyekey
خووا وه‌
چه‌و که‌سێ نییه‌که‌ی

Xwarza cigerza, biraza digerza
خوارزا جگه‌رزا، برازا دگه‌رزا

Xurak babi xwed, diLing babi merdim
خوراک باب خوه‌د، دڵنگ باب مه‌ردم

Xurmay şîrîn diL kafir
خورمای شیرین دڵ کافر

Xurmay Menelî fires
خورمای مه‌نه‌لی فره‌س

Xuda er şêwnê textim, neşêwnê bextim
خودا ئه‌ر شێونێ ته‌ختم، نه‌شێونێ به‌ختم

Xuda biya mergim – zawa nekey bergim
خودا بیا مه‌رگم – زاوا نه‌که‌ی به‌رگم

Xuda karê bisazê – xaLû xwarza bixwazê
خودا کارێ بسازێ – خاڵوو خوارزا بخوازێ

Xuda genim diris keyd, xetê neyde beynîyan
خودا گه‌نم درس که‌ید، خه‌تێ نه‌یده
‌به‌ینییان

Xuda lane eray baLdarê kûr diris keyd
خودا لانه‌
ئه‌رای باڵدارێ کوور درس که‌ید

Xuda le suLtan zûrdartire
خودا له‌
سوڵتان زووردارتره‌

Xuda hegi tûway rizqi mûrîj bûrê, baL deyde pê
خودا هه‌گێ توووای ڕزق مووریژ بوورێ، باڵ ده‌یده‌
پێ

Xuda nîyenasî? We delîli eqL binasey!
!خودا نییه‌ناسی؟ وه‌
ده‌لیل ئه‌قڵ بناسه‌ی

Xûşeçin bafe nîyewexşê
خووشه‌چن بافه‌
نییه‌وه‌خشێ

Xüni erê dermani gerrî xase
خۊنێ ئه‌رێ ده‌رمانێ گه‌ڕی خاسه‌

Xweri süyer u asmani sa
خوه‌رێ سۊیه‌ر ئو ئاسمانێ سا

Xweri şewekî le êware tîjtire
خوه‌ر شه‌وه‌کی له
‌ئێواره‌تیژتره‌

Xweşale xwey xerê nîye – Le keydanê xewerê nîye
خوه‌شاله‌
خوه‌ی خه‌رێ نییه‌– له‌که‌یدانێ خه‌وه‌رێ نییه‌

Xweş-ferman şîyerîk dewLemene
خوه‌شفه‌رمان شییه‌ریک ده‌وڵه‌مه‌نه‌

Xweş-mamiLe şîyerîki merdime
خوه‌ش مامڵه
‌شییه‌ریک مه‌ردمه‌

Xwem bûm we nezri kuncî darege
خوه‌م بووم وه‌
نه‌زر کونجی داره‌گه‌

Xwem hame êre u maLim le jêrben
خوه‌م هامه‌
ئێره‌ئو ماڵم له‌ژێربه‌ن

Xwem hüç nîyim, xaLûm minêde şêr
خوه‌م هۊچ نییم، خاڵووم منێده
‌شێر

Xwey tuxmi xwey xisyesew
خوه‌ی توخم خوه‌ی خسیه‌سه‌و

Xwey dirrêd u xwey dürnêd
خوه‌ی دڕێد ئو خوه‌ی دۊرنێد

Xwey le aw dey, le agir nîyey
خوه‌ی له‌
ئاو ده‌ی، له‌ئاگر نییه‌ی

Xwey we gûri şeş mange hisaw keyd
خوه‌ی وه‌
گوور شه‌ش مانگه‌هساو که‌ید

Xetne sunete, ne(de) le bêxa(w)
(خه‌تنه
‌سونه‌ته‌، نه‌(ده‌) له‌بێخا(و

Xer barê tifeng bû, gurg xweydey
خه‌ر بارێ تفه‌نگ بوو، گورگ خوه‌یده‌ی

Xeri pîr u hewsari nû – Serre serrye le seri cû
خه‌رێ پیر ئو هه‌وسارێ نوو – سه‌ڕه‌
سه‌ڕیه‌له‌سه‌رێ جوو

Xer tirrî u qaL şêwya
خه‌ر تڕی ئو قاڵ شێویا

Xer çî şax dirarê, gûşîş na banê
خه‌ر چی شاخ درارێ، گووشیش نا بانێ

Xer zaye u xerkurê hawirdîye
خه‌ر زایه
‌ئو خه‌رکورێ هاوردییه‌

Xeri xwed bûwesew, le xem merresew
خه‌ر خوه‌د بووه‌سه‌و، له‌
خه‌م مه‌ڕه‌سه‌و

Xer sê şay, paLan sê qurûş
خه‌ر سێ شای، پاڵان سێ قورووش

Xeri karwançî çax nîyew
خه‌ر کاروانچی چاخ نییه‌و

Xeri kûr u mixtaci hewş
خه‌رێ کوور ئو مختاجێ هه‌وش

Xer gurg dünê, çûde pîrî rûwîyew
خه‌ر گورگ دۊنێ، چووده‌
پیری ڕووییه‌و

Xer gurg dünê, gûş qüçnê
خه‌ر گورگ دۊنێ، گووش قۊچنێ

Xer le xerrgaw gayd
خه‌ر له‌
خه‌ڕگاو گاید

Xeri leng düyay qafiLes
خه‌ر له‌نگ دۊیای قافڵه‌س

Xer we eLaqe benî çûwe
خه‌ر وه
‌ئه‌ڵاقه‌به‌نی چووه‌

Xere kew xereyl besadew
خه‌ره‌
که‌و خه‌ره‌یل به‌ساده‌و

Xerege memir, wehare – Kengir dirrig çü dare
خه‌ره‌گه‌
مه‌مر، وه‌هاره‌– که‌نگر دڕگ چۊ داره‌

Xerê ki le me çî – agir barê bû
خه‌رێ ک له‌
مه‌چی – ئاگر بارێ بوو

Xerê ki we pîyazê bisênîdey, le xergaw mirdaLa bû
خه‌رێ ک وه‌
پییازێ بسێنیده‌ی، له‌خه‌رگاو مرداڵا بوو

Xeyri mêman ha wel xweya(w)
خه‌یر مێمان ها وه‌ل خوه‌یا

Xerman gewragey, le wirsî mirdê (xerman gepipig dîrê u le birsî mirdiges)
خه‌رمان گه‌وراگه‌ی، له‌ورسی مردێ

Y

Ya ela nerman – We cîye xerman

یا ئه‌لا (ئه‌ڵڵاه) نه‌رمان – وه‌جییه‌ خه‌رمان

Ya pişt pirr, ya mişt pirr
یا پشت پڕ، یا مشت پڕ

Ya xuda, keyxuda aw bitway
یا خودا، که‌یخودا ئاو بتوای

Yarû le nedarî rengê zerde, awtiLa kene demê
یاروو له‌ نه‌داری ڕه‌نگێ زه‌رده‌، ئاوتڵا که‌نه‌ ده‌مێ

Yarû netwas şü bikey, daway marre u heşt yekê kird
یاروو نه‌تواس شۊ بکه‌ی، داوای ماڕه‌ ئو هه‌شت یه‌کێ کرد

Ya ser çû, ya kiLaw tîyerê
یا سه‌ر چوو، یا کڵاو تییه‌رێ

Yangçîgerî u ciftê sêwiL
یانگچیگه‌ری ئو جفتێ سێوڵ

Ya we kesê meüş dûs – Ya le mesewê bûs
یا وه ‌که‌سێ مه‌ۊش دووس – یا له ‌مه‌سه‌وێ بووس

Ye asîyaw! Seg lûwîne le kû aw bixweyd (bixwad)?
یه ‌ئاسییاو! سه‌گ لووینه ‌له ‌کوو ئاو بخوه‌ید (بخواد)؟

Ye awê nîye le werê awyarî bikey
یه‌ ئاوێ نییه‌ له‌ وه‌رێ ئاویاری بکه‌ی

Ye rîş u ye qeyçî
یه‌ ڕیش ئو یه ‌قه‌یچی

Yekê agir çü le maLê, yekêtir melüçig we pê birşan
یه‌کێ ئاگر چۊ له‌ ماڵێ، یه‌کێتر مه‌لۊچگ وه‌ پێ برشان

Yekêtir sür keyd, me şawazane dem
یه‌کێتر سۊر که‌ید، مه‌ شاوازانه‌ ده‌م

Yekê jinê bimrê, xweyşki (xweyşigi) jinê le bawan bû
یه‌کێ ژنێ بمرێ، خوه‌یشک ژنێ له باوان بوو

Yekê daway resin kird, wet: Gayane le banê pîyen kirdime
یه‌کێ داوای ڕه‌سن کرد، وه‌ت: گایانه ‌له ‌بانێ پییه‌ن کردمه‌

Yekê keLi keç kuşê, bawg u bapîrê keL kuştü (kuştê)
یه‌کێ که‌ڵێ که‌چ کوشێ، باوگ ئو باپیرێ که‌ڵ کوشتۊ

Yekê gü xwey (yekê gü exwad), kemçig gü-xwerî ha qey (welê)
یه‌کێ گۊ خوه‌ی، که‌مچگ گۊخوه‌ری ها قه‌ی

Yekê le xweşî bangê lê wer da – Yekê le tengî, cîngê lê wer da
یه‌کێ له‌ خوه‌شی بانگێ لێ وه‌ر دا – یه‌کێ له ‌ته‌نگی، جینگێ لێ وه‌ر دا

Yekê le dê-eke hat, le rêwar hewaLê dê-eke pirsî
یه‌کێ له‌ دێیه‌که‌ هات، له‌ ڕێوار هه‌واڵێ دێیه‌که‌ پرسی

Yekê nan nîyaşt bixweyd, pîyaz nade seri sifre
یه‌کێ نان نییاشت بخوه‌ید، پییاز ناده‌ سه‌ر سفره‌

Ye üşê sîr, ew üşê sinan
یه‌ ئۊشێ سیر، ئه‌و ئۊشێ سنان

Yey taL sêwiL merdî we girew bigir – Ew jêri yey binc namerdî maçû
یه‌ی تاڵ سێوڵ مه‌ردی وه‌گره‌و بگر – ئه‌و ژێر یه‌ی بنج نامه‌ردی ماچوو

Yê car üşê we gîyanê heşt kurim, yê car üşê we wicaxi kûrim
یێ جار ئۊشێ وه‌ گییانێ هه‌شت کوڕم، یێ جار ئۊشێ وه‌ وجاخ کوورم

Yey weüê dîrim we şerti heya – Şewekî meçû, êware meya
یه‌ی وه‌ۊێ دیرم وه‌ شه‌رت هه‌یا – شه‌وه‌کی مه‌چوو، ئێواره‌ مه‌یا

Yeygeri cewerî
یه‌یگه‌رێ جه‌وه‌ری

Z

Zamin ya des we gîrfane ya des we yeqe

زامن یا ده‌س وه‌گیرفانه‌یا ده‌س وه‌یه‌قه‌

Zig tûşê nîyeLgirê
زگ تووشێ نییه‌ڵگرێ

Zig deyde çeqû
زگ ده‌یده‌چه‌قوو

Zigi wirsî xün key
زگ ورسی خۊن که‌ی

Zimsan yey şew bimînê, kari xwey keyd
زمسان یه‌ی شه‌و بمینێ، کار خوه‌ی که‌ید

Zûwandar u bîzûwan kefine weri kîyerdi qesaw
زوواندار ئو بیزووان که‌فنه‌وه‌ر کییه‌رد قه‌ساو

Zûwan; Serid newrim, serim birîd
زووان؛ سه‌رد نه‌ورم، سه‌رم برید

Zûri xer nîyetyê, zûr keyde paLan
زوورێ خه‌ر نییه‌تیێ، زوور که‌یده‌پاڵان

Zerd u kew min-ne hew
زه‌رد ئو که‌و مننه‌
هه‌و

Zemawene u firê firê – Nû (nüye) nefer we pay mamirê
زه‌ماوه‌نه‌ئو فرێ فرێ – نوو نه‌فه‌ر وه‌پای مامرێ

Zêw sexte, ga we ga tawan girê
زێو سه‌خته‌، گا وه
‌گا تاوان گرێ